ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Buxoro: amirlikdan BXSRgacha

Darslar 6 · 1 ta dars · Q. Rajabov, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (1917–1991-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
6

Buxoro amirligida islohotlar uchun kurash hamda qizil armiya tomonidan amir hokimiyatining ag‘darilishi. BXSRning tashkil topishi va faoliyati

Darslik: 31–37-betlar
MaqsadBuxoro amirligidagi islohot kurashi, 1920-yil voqealari va Buxoro Xalq Sovet Respublikasining (BXSR) tashkil topishini izohlash.
Yangi so‘zlar
Yosh buxoroliklar · Young Bukharans, a reformist party of Bukharan Jadidsamirlik · emirate: a monarchy ruled by an emirrevkom · revolutionary committee, a temporary governing bodyQiziltepa bitimi · Qiziltepa agreement of 25 March 1918 between Soviet Turkestan and the Emirate
Tushuntirish

Buxoro amirligi Rossiya imperiyasiga qaram bo‘lsa-da, ichki ishlarida mustaqil edi; amir Sayid Olimxon (1881–1944) davrida Yosh buxoroliklar – Fayzulla Xo‘jayev, Abdurauf Fitrat, Sadriddin Ayniy va boshqalar – islohotlarni talab qildi. 1917-yil 7-aprelda amir islohot farmonini imzoladi, 8-aprelda uni qo‘llab-quvvatlagan namoyish bostirildi, 14-aprelda farmon bekor qilindi va Yosh buxoroliklar ta’qib etildi. 1918-yil 1-martda Fyodor Kolesov boshchiligidagi taxminan 3500 kishilik sovet qo‘shini Yangi Buxoroga yetib keldi va Eski Buxoroga hujum qildi, biroq amir qo‘shini va buxoroliklar qarshiligi tufayli 5-martda chekindi; 25-martda Qiziltepa bitimi imzolandi. 1920-yil 12-avgustda Turkiston fronti qo‘mondoni Mixail Frunze amirlikka qarshi harbiy guruh tuzdi, 29-avgustdan hujum boshlandi, shahar ommaviy o‘qqa tutilib, 2-sentyabrda qizil armiya Buxoroni egalladi; shaharning katta qismi yong‘in va vayronagarchilikka uchradi, amir esa Sharqiy Buxoroga chekindi. 1920-yil 6–8-oktyabrda Butunbuxoro xalq vakillarining I qurultoyi BXSRni e’lon qildi: Fayzulla Xo‘jayev Nozirlar Sho‘rosi raisi bo‘ldi, 1921-yil sentyabrdagi II qurultoy konstitutsiya qabul qildi, ammo 1923-yilda Moskva va Toshkent bosimi bilan Fitrat va boshqa nozirlar hukumatdan chiqarildi, 1924-yil 18–20-sentyabrda respublika Buxoro Sovet Sotsialistik Respublikasi (BSSR) deb o‘zgartirildi.

1917Amir farmoni (aprel)1918Kolesov yurishi; Qiziltepa bitimi1920Buxoro egallandi; BXSR (oktyabr)1921II qurultoy: konstitutsiya1923Fitrat hukumatdan chiqarildi1924BSSR
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki o‘quvchi loyiha topshiriladigan kungacha necha kun qolganini sanadi va javoblari bir kunga farq qildi. Ular birinchi kun sanalishi-sanalmasligini oldindan kelishib, bir xil natija oldi. Sanashdan oldin qoidani aytib qo‘yish xatoni oldini oladi.

Kim ishlatadi

Huquqshunoslar muddatlarni qaysi kundan hisoblashni aniq belgilaydi, loyiha rejalovchilari ish kunlarini sanaydi, sayohat tashkilotchilari tunlar sonini hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir hafta keyingi sanani tanlang va qolgan kunlarni ikki usulda sanang: birinchi kun bilan va birinchi kunsiz. Farqni yozing.

Namunalar
Misol (davomiylik): amirlik hududida sovet qo‘shini 1920-yilda Buxoroni 2-sentyabrda egalladi, hujum 29-avgustda boshlangan edi: 29-avgustdan 2-sentyabrgacha 4 kun (30, 31-avgust, 1, 2-sentyabr).
Misol (nega muhim): BXSR rasman mustaqil «xalq» respublikasi edi, lekin RSFSR va Turkiston bilan shartnomalar, qizil armiya ishtiroki va partiya nazorati tufayli uning mustaqilligi cheklangan edi. Shu sababli tarixchilar uni «yarim mustaqil» davlat deb baholaydi.
Sinfda faoliyat

«Vaqt chizig‘i»: o‘quvchilar 1917-yil aprelidan 1924-yil sentyabrigacha Buxorodagi 8 ta voqeani yil-oy tartibida chizishadi.

Mashq
1
Amir islohot farmonini qachon imzoladi va qachon bekor qilindi?
2
Qiziltepa bitimi qachon va kimlar o‘rtasida imzolangan?
3
Hujum 1920-yil 29-avgustda boshlanib, 2-sentyabrda Buxoro egallandi. Necha kun davom etdi (29-avgustdan 2-sentyabrgacha)?
4
BXSR hukumati nega 1923–1924-yillarda o‘z siyosiy mustaqilligini yo‘qota boshladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTog‘da har kilometrga 6 °C?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →