ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Urushdan keyingi iqtisodiyot

Darslar 20 · 1 ta dars · Q. Rajabov, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (1917–1991-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
20

O‘zbekiston xalq xo‘jaligining urushdan keyingi ahvoli

Darslik: 105–108-betlar
MaqsadUrushdan keyingi yillarda O‘zbekiston iqtisodiyotining ahvolini, paxta monokulturasining joriy etilishini va Mirzacho‘l o‘zlashtirilishini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
monokultura · monoculture: growing one crop continuouslykartochka tizimi · rationing systemartel · artel: a craft cooperativeo‘zlashtirish · bringing new land into use
Tushuntirish

Urush tugagach ham respublikada yoqilg‘i, elektr energiyasi va malakali xodimlar yetishmasdi. Darslikka ko‘ra, iqtisodiyotni tiklash rejalari Markaz manfaatlaridan kelib chiqib tuzildi va O‘zbekistonga asosan xomashyo yetkazuvchi o‘lka sifatida qaraldi, qayta ishlash korxonalari esa oz edi. 1946-yil 5-fevralda SSSR hukumati 1946–1953-yillarda paxtachilikni tiklash va kengaytirish haqida qaror qabul qildi: oziq-ovqat ekinlari sug‘oriladigan yerlarining bir qismi paxtaga ajratildi, 1946-yil uchun paxta maydoni 779 000 gektar etib belgilandi (shu yili 218 000 gektar sug‘oriladigan yer faqat paxta uchun bo‘shatildi). Darslik fikricha, bu oziq-ovqat yetishtirishni qisqartirib, ta’minotni qiyinlashtirdi, paxta xarid narxi esa oshirilmadi. 1947-yil dekabrda oziq-ovqat va sanoat mollariga kartochka tizimi bekor qilindi, hunarmandlar esa artellarga birlashtirilib, yakka tartibdagi hunarmandchilik taqiqlandi. 1956-yil 6-avgustdagi qarorda Mirzacho‘ldagi qo‘riq yerlarni sug‘orish ko‘zda tutilib, paxta maydonini O‘zbekistonda 200 000, Qozog‘istonda 100 000 gektar kengaytirish rejalashtirildi; 1961-yilda Mirzacho‘l shaharchasi Guliston shahri bo‘ldi.

19465-fevral: paxtachilik qarori1947Kartochka tizimi bekor qilindi19566-avgust: Mirzacho‘l qarori1961Guliston shahri
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yangiliklarda «50 gektar yangi bog‘» deb aytildi. O‘quvchi bir gektar 100 metr × 100 metr, ya’ni 10 000 kvadrat metr ekanini bilib, bu 50 ta shunday kvadrat ekanini tasavvur qildi. Katta sonni tanish o‘lchovga aylantirish uni tushunarli qiladi.

Kim ishlatadi

Fermerlar va shahar rejalovchilari maydonni gektarlarda o‘lchaydi, jurnalistlar katta raqamlarni tushunarli qilib yozadi, yer o‘lchovchilar uchastkalarni belgilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Katakli qog‘ozga 1 katak = 1 gektar qilib, 5 gektarlik maydonni chizing va bo‘yang.

Namunalar
050 000100 000150 000200 000200 000100 000O‘zbekistonQozog‘istonPaxta maydonini kengaytirish (ga)
Misol (hisob): Mirzacho‘l rejasida paxta maydoni O‘zbekistonda 200 000 va Qozog‘istonda 100 000 gektarga kengaytirilishi ko‘zda tutildi: 200 000 + 100 000 = 300 000 gektar.
Misol (ikki tomon): yangi yerlarning o‘zlashtirilishi ekin maydonini kengaytirdi, ammo paxta monokulturasi oziq-ovqat ekinlari va ekologiyaga bosim o‘tkazdi; tarixchi ikkala tomonni ham ko‘rsatishi kerak.
Sinfda faoliyat

Sabab–oqibat zanjiri: «1946-yil qarori → paxta maydoni kengayishi → ...» davomini 3 bo‘g‘in bilan to‘ldiring.

Mashq
1
Paxta monokulturasi nima?
2
Kartochka tizimi qachon bekor qilindi?
3
Mirzacho‘l rejasida ikki respublikada jami necha gektar kengaytirish ko‘zda tutilgan (gektar bilan)?
4
Nega bitta ekinga tayanish iqtisodiyot uchun xavfli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHar kuni ikki baravar oshadigan ish haqiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →