Ekologiya va Orol fojiasi

1960–1980-yillarda yangi yerlarning o‘zlashtirilishi, zavodlar va transport hajmining o‘sishi tabiiy muvozanatni buzdi. Darslikka ko‘ra, kimyo zavodlari zich aholi yashaydigan Navoiy, Chirchiq va Farg‘ona shaharlarida qurildi, 1980-yillar o‘rtalarida paxtazorlarda 90 000 tonna pestitsid ishlatildi va ularning taxminan yarmi samolyotlardan sepildi. Bargni to‘kish uchun ishlatilgan zaharliligi yuqori butifos 20 yil qo‘llanildi, ko‘p hollarda me’yordan 2–3 baravar ko‘p; 1981-yilda uni ishlatish taqiqlandi, biroq ayrim xo‘jaliklar keyin ham foydalandi. 1960-yillardan sug‘oriladigan yerlar kengayishi tufayli Amudaryo va Sirdaryodan dengizga quyiladigan suv kamaydi, Orol suv sathi pasayib, sho‘rligi oshdi, baliq kamaydi. Orolbo‘yida kasalliklar ko‘paydi: bir yoshgacha bolalar o‘limi har ming bolaga 1980-yildagi 46,5 dan 1986-yilda 72 gacha oshdi, Mo‘ynoq kabi joylarda baliqchilik yo‘qoldi. 1980-yillar oxirida dengiz Kichik (shimoliy) va Katta (janubiy) Orolga bo‘linib ketdi, keyinroq Katta Orol ham g‘arbiy va sharqiy qismlarga ajraldi, sharqiy qism esa deyarli qurib qoldi; dengiz tubining 40 000 km² dan ortig‘i qurib, Orolqum cho‘li paydo bo‘ldi.