Turkiston ASSR, ocharchilik va NEP

1918-yil 30-aprelda Toshkentdagi V o‘lka Sovetlar syezdi RSFSR tarkibida Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasini (Turkiston ASSR) tuzish haqidagi Nizomni qabul qildi; iyun oyida Turkiston Kommunistik partiyasi ham rasmiylashtirildi. Moskva o‘z vakolatli organlari (Turkkomissiya, Turkbyuro va boshqalar) orqali o‘lkani boshqardi, mahalliy kommunistlar esa bunga qarshi chiqdi: 1919-yil mart oyida Musulmonlar byurosi tuzilib, Turor Risqulov uni boshqardi. 1920-yil yanvarida Risqulov respublikani Turk Respublikasi deb atash va alohida turkiy partiya tuzishni taklif qildi, ammo Lenin va Frunze qarshi chiqdi, yozda u Moskvaga chaqirib olindi. Shu yillarda o‘lkada og‘ir ocharchilik bo‘ldi (o‘lka g‘allaning katta qismini Rossiyadan olardi, fuqarolar urushi yo‘llarni kesib qo‘ydi, xo‘jalik izdan chiqdi): darslik arxiv ma’lumotlariga tayanib Farg‘ona vodiysida 1917–1923-yillarda 1 mln, Samarqand viloyatida 200 000 kishi halok bo‘lganini yozadi, shu bilan birga o‘lkadan Markazga g‘alla olib ketilgan. 1918–1920-yillardagi «harbiy kommunizm» siyosati (sanoatni davlat qo‘liga olish, razvyorstka, bozorni cheklash, majburiy mehnat) iqtisodiy inqirozni kuchaytirdi, shu sababli RKP(b) X syezdi 1921-yil martda razvyorstkani oziq-ovqat solig‘i bilan almashtirdi – yangi iqtisodiy siyosat (NEP) boshlandi. 1921–1922-yillarda yer-suv islohotining birinchi bosqichi o‘tkazilib, yerlar qayta taqsimlandi, ammo bu qishloqdagi vaziyatni keskinlashtirdi.