Darslar 41–42 · 2 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, B. Qosimov, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot, 7-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2017 (qayta ishlangan 4-nashr)
42
Cho‘lpon she’rlari
Darslik: 302–307-betlar
MaqsadCho‘lponning she’rlarini o‘qib, mazmunini va timsollarini tushunish.
«Go‘zal» she’rida (1919) lirik qahramon yulduz, oy, shamol va quyoshdan go‘zal sevgilisini ko‘rgan-ko‘rmaganini so‘raydi; yulduz va oy uni faqat tushida ko‘rganini, shamol bir ko‘rib yo‘ldan adashganini aytadi, quyosh esa uni o‘ngida ko‘rganini aytadi. «Xalq» she’rida (1921) xalq dengiz, to‘lqin va kuch timsolida ulug‘lanadi. «Binafsha» she’rida (1922) ko‘chada sotiladigan binafsha timsolga aylanadi: shoir uni nega uzishayotganini so‘raydi va ko‘kragiga kelib joylashishga chaqiradi. «Buzilgan o‘lkaga» she’rida (1921) go‘zal, ammo og‘ir kunlarni boshdan kechirayotgan yurtga murojaat qilinib, «nega?» degan savol takror-takror beriladi. Bu she’rlarda Cho‘lpon sevgi va Vatan dardini birga kuylaydi.
Namunalar
Misol: «Binafsha»dagi gul – kuchsiz, ayanchli holdagi narsa yoki odam timsoli bo‘lishi mumkin.
Misol: «Go‘zal»da yulduz, oy, shamol va quyosh – sevgilini izlash yo‘lidagi «guvohlar».
Sinfda faoliyat
To‘rt she’rning har biri uchun bitta mavzuni (sevgi, xalq, Vatan) tanlab yozing.
Mashq
1
«Go‘zal» she’rida lirik qahramon kimlardan so‘raydi?
Yulduz, oy, shamol va quyoshdan.
2
«Binafsha» she’rida binafsha nimani ifodalaydi?
Timsol sifatida nozik, ayanchli holdagi tirik mavjudotni yoki ezilgan xalqni ifodalashi mumkin.
3
«Buzilgan o‘lkaga» she’ri kimga qaratilgan?
Go‘zal, ammo qiyin ahvoldagi yurtga.
4
Nega «Buzilgan o‘lkaga» she’rida «nega?» so‘rog‘i ko‘p takrorlanadi?
Shoir yurt boshiga tushgan og‘ir ahvolning sababini izlaydi; takror dard va hayajonni kuchaytirib, o‘quvchini ham o‘ylashga undaydi.