She’r vaznlari
She’r – fikr va his-tuyg‘u ritmik tartibga solingan nutq; bu tartib vazn deyiladi. Asosan uch vazn qo‘llangan: barmoq, aruz va erkin vazn. Barmoq tizimida misralardagi bo‘g‘inlar soni bir xil takrorlanadi va muayyan guruhlarga – turoqlarga bo‘linadi; bo‘g‘inning uzun-qisqaligi hisobga olinmaydi. Aruzda esa bo‘g‘inlarning soni bilan birga sifati – qisqa, cho‘ziq, o‘ta cho‘ziq ekani ham muhim. Erkin vaznda bo‘g‘in va turoqlar soni bir xil bo‘lishi shart emas. Barmoqda misralar bir xil bo‘g‘inli bo‘lsa, sodda vazn, ikki xil tartibda almashsa, qo‘shma vazn deyiladi.
Sinf shiorini tuzayotgan bolalar har satrdagi bo‘g‘inlarni qarsak bilan sanaydi va ikkala satrni teng qiladi. Bo‘g‘inlar soni teng bo‘lgach, shior ritmik chiqadi va birga aytish oson bo‘ladi.
Qo‘shiq matni yozuvchilari so‘zni kuyga moslash uchun bo‘g‘inlarni sanaydi, shoirlar ritm tanlaydi, shiorlar tuzuvchilar ohangni sinaydi.
Ikki qatorli qisqa shior yozing va har qatordagi bo‘g‘inlarni qarsak bilan sanab, ularni tenglashtiring.
«Maktabga shoshaman ertalab» misrasini bo‘g‘inlarga ajrating va nechta bo‘g‘in ekanini sanang.