ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

She’r vaznlari. Mirmuhsin

Darslar 14–15 · 2 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, B. Qosimov, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot, 7-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2017 (qayta ishlangan 4-nashr)
14

She’r vaznlari

Darslik: 53–55-betlar
MaqsadShe’r vaznlari: barmoq, aruz va erkin vaznni ajratish.
Yangi so‘zlar
vazn · metre, verse systembo‘g‘in · syllableturoq · group of syllables within a lineerkin vazn · free verse
Tushuntirish

She’r – fikr va his-tuyg‘u ritmik tartibga solingan nutq; bu tartib vazn deyiladi. Asosan uch vazn qo‘llangan: barmoq, aruz va erkin vazn. Barmoq tizimida misralardagi bo‘g‘inlar soni bir xil takrorlanadi va muayyan guruhlarga – turoqlarga bo‘linadi; bo‘g‘inning uzun-qisqaligi hisobga olinmaydi. Aruzda esa bo‘g‘inlarning soni bilan birga sifati – qisqa, cho‘ziq, o‘ta cho‘ziq ekani ham muhim. Erkin vaznda bo‘g‘in va turoqlar soni bir xil bo‘lishi shart emas. Barmoqda misralar bir xil bo‘g‘inli bo‘lsa, sodda vazn, ikki xil tartibda almashsa, qo‘shma vazn deyiladi.

bo‘g‘inlarsoni tengturoqlargabo‘linadiBarmoqbo‘g‘inuzun-qisqaligimuhimAruzbo‘g‘in soniteng emasErkin vaznShe’r vaznlari
12345677 = 4 + 3

7 bo‘g‘in: 4 + 3

Barmoq vaznida har misra bir xil sonli bo‘g‘indan iborat; turoq misrani ikkiga bo‘ladi. Tipik: 7 (4+3), 8 (4+4), 11 (6+5).

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf shiorini tuzayotgan bolalar har satrdagi bo‘g‘inlarni qarsak bilan sanaydi va ikkala satrni teng qiladi. Bo‘g‘inlar soni teng bo‘lgach, shior ritmik chiqadi va birga aytish oson bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Qo‘shiq matni yozuvchilari so‘zni kuyga moslash uchun bo‘g‘inlarni sanaydi, shoirlar ritm tanlaydi, shiorlar tuzuvchilar ohangni sinaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki qatorli qisqa shior yozing va har qatordagi bo‘g‘inlarni qarsak bilan sanab, ularni tenglashtiring.

Namunalar
Misol: «Quyosh chiqdi, tog‘lar ortidan» – 4+5=9 bo‘g‘in: qu-yosh chiq-di | tog‘-lar or-ti-dan.
Misol: har misrasi 9 bo‘g‘inli to‘rtlik – sodda vazn; uzun va qisqa misralar navbatma-navbat kelsa – qo‘shma vazn.
Sinfda faoliyat

«Maktabga shoshaman ertalab» misrasini bo‘g‘inlarga ajrating va nechta bo‘g‘in ekanini sanang.

Mashq
1
She’rning uch vaznini sanang.
2
Barmoq tizimida nimaga qaraladi?
3
Aruzning barmoqdan farqi nima?
4
«Maktabga shoshaman ertalab» necha bo‘g‘inli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKechqurun soyda qisqichbaqalarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →