28
Tashbih, tanosub, irsoli masal san’atlari
Darslik: 220–222-betlar
MaqsadTashbih, tanosub va irsoli masal san’atlarini ajratish.
Yangi so‘zlar
tashbih (o‘xshatish) · tashbih, similetanosub · tanosub, harmony of related wordsirsoli masal · irsoli masal, citing a proverbasos · ground (basis) of comparison
Tushuntirish
Tashbih – ikki narsani bir-biriga o‘xshatish. U to‘rt unsurdan iborat bo‘lishi mumkin: o‘xshamish (nima o‘xshatilmoqda), o‘xshatilmish (nimaga), asos (nimasi bilan) va vosita (-dek yoki «kabi» singari belgi). Hamma unsur kerak emas: o‘xshamish va o‘xshatilmish qolsa – mutlaq tashbih, faqat o‘xshatilmish qolsa – kinoya tashbih. Tanosub – ma’no jihatdan bir-biriga aloqador so‘zlarni yonma-yon ishlatish, masalan, shoh, hokim, mulk so‘zlari hokimiyat tushunchasini hosil qiladi. Irsoli masal – fikrni isbotlash uchun asarda maqol keltirish; «Sab’ai sayyor»da Jobirning quduqqa tushishiga mos maqol keltirilgan.
Namunalar
Misol: «Bolaning ko‘zlari yulduzdek porladi» – o‘xshamish: ko‘zlar, o‘xshatilmish: yulduz, asos: porlash, vosita: -dek.
Misol: «maktab, dars, kitob, daftar, o‘quvchi» so‘zlari ta’lim tushunchasini hosil qiladi – tanosub.
Sinfda faoliyat
O‘zingiz uchta tashbih tuzing: bittasida to‘rt unsur, bittasida ikkitasi bo‘lsin.
Mashq
1
Tashbihning to‘rt unsurini ayting.
O‘xshamish, o‘xshatilmish, asos, vosita.
2
Kinoya tashbihda nima qoladi?
Faqat o‘xshatilmish.
3
«Shoh, hokim, mulk» so‘zlari qaysi san’atni hosil qiladi?
Tanosubni.
4
Irsoli masal nega kerak?
Maqol fikrni isbotlaydi va she’r ta’sirini oshiradi.