24
«Ravshan» dostoni haqida
Darslik: 162–164-betlar
MaqsadDoston janri va «Ravshan»ning badiiy xususiyatlarini bilish.
Yangi so‘zlar
ishqiy-sarguzasht doston · love-adventure dastansaj · rhymed prose«Go‘ro‘g‘li» turkumi · the “Go‘ro‘g‘li” cyclexalfa · khalfa, Khorezm dastan singer
Tushuntirish
«Doston» yirik hajmli xalq og‘zaki yoki yozma asarni bildiradi. Dostonni ijro etuvchi o‘zbek baxshilari do‘mbira bilan aytadi, Xorazmda esa tor jo‘rligida aytuvchilar xalfa deyiladi. Ishqiy-sarguzasht dostonlarda qahramon ko‘pincha go‘zalni tushida yoki uzuk, oynadagi suratida ko‘rib oshiq bo‘ladi, uni izlab xatarli yo‘lga chiqadi va qiyinchiliklarni yengadi. «Ravshan» – «Go‘ro‘g‘li» turkumiga kiradigan doston; bu turkum o‘zbeklarda yuztadan ortiq. Asar saj (qofiyali nasr) va she’r aralash: she’riy qismi yetti, sakkiz, o‘n bir bo‘g‘inli barmoq vaznida bo‘lib, sakkiz bo‘g‘inli vazn jang uchun mos keladi.
Namunalar
Misol: qahramon go‘zalni uzukdagi suratdan ko‘rib oshiq bo‘lishi – ishqiy-sarguzasht doston syujetining tipik boshlanishi.
Misol: ot chopishi tez bo‘lganda baxshi qisqa, yetti bo‘g‘inli misralarga o‘tadi – ritm harakatni ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat
Ravshan syujetini ishqiy-sarguzasht doston sxemasi (tush/surat – yo‘l – to‘siqlar – g‘alaba) bo‘yicha joylashtiring.
Mashq
1
Baxshi dostonni nima bilan aytadi?
Do‘mbira bilan.
2
Ishqiy-sarguzasht dostonlar qanday boshlanadi?
Qahramon go‘zalni tush yoki suratdan ko‘rib oshiq bo‘ladi.
3
Saj nima?
Qofiyali nasr.
4
Nega jang tasvirlariga sakkiz bo‘g‘inli vazn mos?
Bu vazn kuchli, shiddatli ritm beradi va jangovar holatga yaqin.