33
Qofiya va radif
Darslik: 230–231-betlar
MaqsadQofiya, raviy va radifni ajratish.
Yangi so‘zlar
qofiya · rhymeraviy · raviy, anchor sound of a rhymeradif · radif, repeated word(s) after the rhymemuqayyad qofiya · muqayyad (closed) rhyme
Tushuntirish
Qofiya – she’r musiqiyligini ta’minlovchi, ohangdosh so‘zlarning uyg‘unligi. Ohangdoshlikni qofiyadosh so‘zlardagi raviy – tirgak tovush (unli yoki undosh) hosil qiladi; raviy qofiyadosh so‘zlarda qat’iy bir o‘rinda keladi. Raviy bilan tugagan qofiya muqayyad, raviydan keyin harflar kelgan qofiya mutlaq deyiladi. Uzun unlilargina raviy bo‘la oladi, shu sabab «lola – piyola»da raviy «l» undoshidir, «a» emas. Qofiyadosh so‘zlardan so‘ng har safar aynan qaytariladigan so‘z yoki so‘z birikmasi radif deb ataladi, masalan, «sog‘indim» yoki uch so‘zdan iborat «aylamakni mendin o‘rgandi».
Namunalar
Misol: «kitob – javob» qofiyasida «b» – raviy; «kitob bilan – javob bilan»da esa «bilan» – radif.
Misol: «yo‘l – qo‘l»da raviy «l», qofiya raviy bilan tugagani uchun muqayyad.
Sinfda faoliyat
«ko‘ngil – dil» juftligidagi raviyni toping va qofiya turini ayting.
Mashq
1
Raviy nima?
Qofiyadosh so‘zlardagi tirgak tovush.
2
Radif nima va u qaerda keladi?
Qofiyadan keyin takrorlanuvchi so‘z yoki so‘zlar.
3
«lola – piyola»da raviy qaysi tovush?
«l» undoshi.
4
Muqayyad va mutlaq qofiya farqi nimada?
Muqayyadda qofiya raviy bilan tugaydi, mutlaqda raviydan keyin harflar davom etadi.