38
Maxtumquli she’rlari
Darslik: 245–249-betlar
MaqsadMaxtumqulining «Adolat yaxshi» she’ri va Turdi shoir bilan aytishuvini tushunish.
Yangi so‘zlar
saxovat · generosityadolat · justicehimoya · protectionaytishuv · poetic contest
Tushuntirish
«Adolat yaxshi» she’rida shoir odamlarga yaxshi fazilatlarni o‘gitlaydi: achchiq so‘z aytmaslik, baxil bilan yaqinlashmaslik, yetimga mehr ko‘rsatish, g‘amginga shirin so‘z aytish, ojizlarni himoya qilish. Asl yigit so‘zi bilan ishi bir bo‘ladigan odam, bek saxovat qilsa, shoh adolatli bo‘lsa yaxshi, deydi. Uning «Shoir bo‘lsang, xabar ber» aytishuvida Maxtumquli olti bandda (har birida uchtadan) savol beradi, Turdi shoir esa har bandga javob qaytaradi: javoblar ekin, ilon, baliq, kafan, kapalak, ko‘ngil, diydor, cho‘pon, qo‘zi kabi ko‘plab narsa-hodisalarni o‘z ichiga oladi. Aytishuvda shoirlarning bilimdonligi va topqirligi ko‘rinadi.
Namunalar
Misol: «Yetimga mehr» – insonlik sinovi: kuchsizga munosabat odam qadrini ko‘rsatadi.
Misol: aytishuvda savol she’riy topishmoq kabi beriladi, javob ham xuddi shu o‘lchovda qaytariladi.
Sinfda faoliyat
Qo‘shni sinfdoshingiz bilan 2 ta she’riy topishmoq-savol va javob to‘qib «aytishuv» o‘ynang.
Mashq
1
«Adolat yaxshi»da shoir yetimga qanday munosabatni o‘gitlaydi?
Ochiq yuz bilan kutib olib, qo‘lidan kelsa taom berishni.
2
She’rdagi bek va shohga qaratilgan o‘git nimani anglatadi?
Hukmdorlarga saxovat va adolat yarashishini.
3
Aytishuv kim bilan kim o‘rtasida?
Maxtumquli va Turdi shoir.
4
Aytishuv nima uchun foydali?
Unda bilim, topqirlik, til ravonligi sinaladi va ijtimoiy-axloqiy masalalar muhokama qilinadi.