ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Turob To‘la va «Do‘nan»

Darslar 4–5 · 2 ta dars · S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov, Sh. Rizayev. Adabiyot 6-sinf, 1–2-qismlar. «Ma’naviyat», 2017 (4-nashr)
5

«Do‘nan» hikoyasi («Yetti zog‘ora qissasi»dan)

Darslik: 1-qism, 42–52-betlar
Maqsad«Do‘nan» hikoyasining mazmunini, qahramonlarini va g‘oyasini tushuntirish; hikoyachi tilining o‘ziga xosligini ko‘rsatish.
Yangi so‘zlar
udum · long-standing customhikoyachi · narratorog‘zaki nutq · spoken, colloquial speechvafodorlik · loyalty
Tushuntirish

«Do‘nan» — «Yetti zog‘ora qissasi»dan olingan hikoya. Uni qariya Baxshilla maxsum nabirasi Toshtemirga o‘z bolaligidan aytib beradi. Baxshillaning do‘nan (to‘riq) oti bor edi; ot bolaga tengdosh do‘stdek bog‘lanib qolgan, hatto uni ilon chaqishidan qutqargan. Bir kuni qishloqqa boy mehmon kelganda, qishloqdagi udumga ko‘ra, mehmon ko‘ngli yoqqan narsani sovg‘a qilib ketishi mumkin edi. Mehmon aynan Do‘nanni ma’qul ko‘rib, ertasi kuni olib ketadi. Baxshilla bir kecha-kunduz yig‘laydi, ovqat yemay, uch kunda qiltiriq bo‘lib qoladi. Ot ham yangi uyda yemay-ichmay kishnayveradi, ozib ketadi — mehmon buni ko‘rib, otni qaytarib keltiradi. Hikoya kimnidir ayblashga emas, murakkab vaziyatga tushgan odamlar va hayvonlarning nozik kechinmalarini ko‘rsatishga qaratilgan: ota ham udumga xilof qilolmay iztirob chekadi. Muallif qariya hikoyachining yoshi va tajribasiga mos og‘zaki, xalqona so‘zlar tanlagan.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabga ikki viloyatdan bolalar kelgan. Ular bir xil narsani turlicha atashini payqab, bir-biridan so‘rashadi. Endi ikkalasi ham ikkala so‘zni biladi.

Kim ishlatadi

Tilshunos so‘zlarning farqini o‘rganadi, tarjimon fikrni boshqa tilga o‘tkazadi, radio boshlovchisi turli joylardagi odamlarga tushunarli gapiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir narsaning ikki xil nomini bilsangiz, ikkalasini yozib qo‘ying; bilmasangiz, ertaga sinfdoshingizdan so‘rang.

Namunalar
Misol — hikoyachi tili: gapni adabiy til qoidalariga solib tuzatsak, qariyaning o‘ziga xos ohangi yo‘qoladi. Demak, badiiy til qahramonning yoshi va tajribasiga mos bo‘ladi.
Misol — mavzu va g‘oya: mavzu — odam va ot o‘rtasidagi do‘stlik; g‘oya — chinakam mehr va sadoqat tilsiz jonivorda ham bo‘lishi mumkin; udum va yurak o‘rtasidagi qiyin tanlov.
Sinfda faoliyat

«Kim aybdor?»: sinf uch guruhga bo‘linadi — Baxshillaning akasi, otasi va mehmon. Har guruh o‘z qahramonining nuqtai nazarini asoslaydi; so‘ng yozuvchi nima uchun hech kimni qoralamaganini muhokama qilishadi.

Mashq
1
Hikoyani kim kimga aytib beradi?
2
Do‘nan Baxshillani qanday xavfdan qutqaradi?
3
Baxshillaning otasi nima uchun mehmondan otni qaytarib olmaydi?
4
Hikoyaning g‘oyasi nima va nima uchun muallif uni qariya tilidan aytdiradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYomg‘ir o‘lchagichHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →