Darslar 9–10 · 2 ta dars · Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 5-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik). «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
9
Fe’lning o‘tgan zamon shakli
Darslik: 43–47-betlar
MaqsadFe’lning o‘tgan zamon shaklini yasash va uni jins va songa moslash.
Yangi so‘zlar
muzey · музейko‘rdi · виделbordi (qaytib keldi) · ходилyordam berdi · помог
Tushuntirish
O‘tgan zamon («прошедшее время») fe’li «что делал? что сделал?» savollariga javob beradi. U noaniq shakldagi «-ть» ni olib tashlab, «-л» qo‘shish bilan yasaladi: «читать → читал». O‘tgan zamonda fe’l birlikda jinsga, ko‘plikda songa qarab o‘zgaradi: «он читал» (erkak), «она читала» (ayol), «оно читало» (o‘rta), «они читали» (ko‘plik). «Я» va «ты» bilan fe’l gap egasining jinsiga mos keladi: «я читал» (o‘g‘il bola), «я читала» (qiz). Alohida shakllar: «быть — был, была, было, были»; «идти — шёл, шла, шло, шли»; «нести — нёс, несла»; «вести — вёл, вела»; «расти — рос, росла»; «помочь — помог, помогла»; «есть — ел, ела». «Ходил» (bordi va qaytib keldi) va «ушёл» (ketdi, hali qaytmadi) ma’nosi har xil.
Namunalar
«В музее». «Вчера наш класс ходил в музей. Мы видели старинные монеты и картины. Лола рисовала, а я читал надписи. Потом мы вышли на улицу и играли. Дома мама спросила: „Что вы делали?“ Мы рассказали всё. Папа был рад.»