ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Fe’lning o‘tgan va hozirgi zamoni

Darslar 9–10 · 2 ta dars · Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 5-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik). «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
9

Fe’lning o‘tgan zamon shakli

Darslik: 43–47-betlar
MaqsadFe’lning o‘tgan zamon shaklini yasash va uni jins va songa moslash.
Yangi so‘zlar
muzey · музейko‘rdi · виделbordi (qaytib keldi) · ходилyordam berdi · помог
Tushuntirish

O‘tgan zamon («прошедшее время») fe’li «что делал? что сделал?» savollariga javob beradi. U noaniq shakldagi «-ть» ni olib tashlab, «-л» qo‘shish bilan yasaladi: «читать → читал». O‘tgan zamonda fe’l birlikda jinsga, ko‘plikda songa qarab o‘zgaradi: «он читал» (erkak), «она читала» (ayol), «оно читало» (o‘rta), «они читали» (ko‘plik). «Я» va «ты» bilan fe’l gap egasining jinsiga mos keladi: «я читал» (o‘g‘il bola), «я читала» (qiz). Alohida shakllar: «быть — был, была, было, были»; «идти — шёл, шла, шло, шли»; «нести — нёс, несла»; «вести — вёл, вела»; «расти — рос, росла»; «помочь — помог, помогла»; «есть — ел, ела». «Ходил» (bordi va qaytib keldi) va «ушёл» (ketdi, hali qaytmadi) ma’nosi har xil.

jinsждатьжить
онждалжил
онаждалажила
онождаложило
ko‘plikждалижили
я, ты, ончиталя, ты, оначиталаоночиталомы, вы, оничитали

она читала

o‘tgan zamon · читать · o‘tgan zamon: -л (erkak), -ла (ayol), -ло (o‘rta), -ли (ko‘plik)

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Rus tilida so‘zlashuvchi mehmon o‘qituvchi sinfdan maktab bog‘ida nima qilganini so‘raydi. O‘quvchi «Мы собирали листья» deb javob beradi. O‘tgan zamon shakli ishni kim qilganini aniq ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Jurnalistlar, shifokorlar va hikoyachilar bo‘lgan voqeani o‘tgan zamonda aniq bayon qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Kechagi kuningizdan bitta voqeani rus tilida o‘tgan zamonda bir gap bilan ayting.

Namunalar
«В музее». «Вчера наш класс ходил в музей. Мы видели старинные монеты и картины. Лола рисовала, а я читал надписи. Потом мы вышли на улицу и играли. Дома мама спросила: „Что вы делали?“ Мы рассказали всё. Папа был рад.»
гуляo‘zak+лo‘tgan zamon+аjins (ayol)
«читать: читал, читала, читало, читали»; «идти: шёл, шла, шло, шли»; «быть: был, была, было, были»; «учиться: учился, училась, училось, учились».
Sinfda faoliyat

«Вчера». O‘quvchi kechagi kunini 3 gapda aytadi: «Вчера я ходил (ходила) ... Я читал (читала) ... Я был (была) ...». Sinf fe’l jinsini tekshiradi.

Mashq
1
O‘tgan zamon («Азиз» / «Лола»): «играть, писать, учиться».
2
Alohida shakllar (ayol): «идти, нести, помочь».
3
To‘ldiring: «Вчера я ... в музей и вернулся домой.» («ходил» / «ушёл»)
4
Nega «Лола читала», lekin «Азиз читал» deymiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli«Kompas yo‘li» uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →