Darslar 7 · 1 ta dars · Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 5-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik). «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
7
Nisbiy sifatlar (material, vaqt, joy)
Darslik: 32–37-betlar
MaqsadNisbiy sifatlarni otlardan yasash va ularni asliy sifatlardan farqlash.
Yangi so‘zlar
yog‘ochdan yasalgan · деревянныйcharmdan qilingan · кожаныйkuzgi · осеннийmevali · фруктовый
Tushuntirish
Nisbiy sifatlar («относительные имена прилагательные») predmet belgisini boshqa narsaga munosabati orqali bildiradi: material («шёлковый, деревянный»), vaqt («осенний, вечерний»), joy va maqsad («школьный, футбольный»). Ular otdan qo‘shimcha yordamida yasaladi: «кожа — кожаный (-ан-)», «шерсть — шерстяной (-ян-)», «резина — резиновый (-ов-)», «ситец — ситцевый (-ев-)», «осень — осенний (-енн-)», «фрукты — фруктовый». «-ан-/-ян-» qo‘shimchali sifatlardan faqat «деревянный, стеклянный, оловянный» ikkita «н» bilan yoziladi; «-енн-» qo‘shimchasida ham ikkita «н» bo‘ladi: «осенний, весенний». Nisbiy sifatni «очень» bilan darajalab bo‘lmaydi («очень деревянный» deb aytilmaydi), asliy sifatni esa bo‘ladi («очень красивый»). Ular ham «какой? какая? какое? какие?» savoliga javob beradi va otga moslashadi.
Namunalar
«Осенний день». «Сегодня осенний день. Мама надела шерстяной свитер, а я — резиновые сапоги. В школьном саду растут фруктовые деревья. Вот деревянная миска, вот стеклянная ваза. Это яблочное варенье, а это малиновый компот.»
Qaysi sifatlar nisbiy: «зелёный, деревянный, высокий, кожаный»?
деревянный, кожаный
4
Nega «деревянный» da ikkita «н», «кожаный» da bitta «н»?
«-ан-/-ян-» qo‘shimchali sifatlardan faqat «деревянный, стеклянный, оловянный» ikkita «н» bilan yoziladi; «кожаный, шерстяной» kabi boshqalarida bitta «н».