ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Fe’lning noaniq shakli

Darslar 8 · 1 ta dars · Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 5-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik). «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
8

Fe’lning noaniq shakli («что делать?»); «можно, нужно, надо, нельзя»

Darslik: 38–42-betlar
MaqsadFe’lning noaniq shaklini («что делать? что сделать?») tanish, «можно, нужно, надо, нельзя» so‘zlari bilan ishlatish va «-ться/-тся» ni to‘g‘ri yozish.
Yangi so‘zlar
mumkin · можноkerak · надоmumkin emas · нельзяmashq qilmoq · тренироваться
Tushuntirish

Fe’l («глагол») harakatni bildiradi. Noaniq shakl («неопределённая форма, инфинитив») «что делать?» yoki «что сделать?» savoliga javob beradi va «-ть» (ba’zan «-ти, -чь») bilan tugaydi: «играть, плавать, идти, беречь». Harakatning mumkin yoki zarurligini «можно, нужно, надо, необходимо, нельзя» bildiradi; kim uchunligi jo‘nalish kelishigi shaklida aytiladi: «мне, тебе, ему, ей, нам, вам, им, Азизу, Лоле»: «Мне можно играть. Тебе нужно мыть руки. Нельзя опаздывать». Maslahat uchun «следует» ham ishlatiladi. «Хотеть, мочь, любить» fe’llaridan keyin ham noaniq shakl keladi: «Я хочу плавать. Ты можешь бегать. Он любит читать». Imlo: noaniq shaklda «-ться» (savol «что делать?»), 3-shaxsda «-тся» (savol «что делает?»): «надо умываться», lekin «он умывается».

savoloxirimisol
noaniq shaklчто делать?-тьсяЕму надо купаться.
3-shaxsчто делает?-тсяОн купается.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Muzeyda rus tilida yozilgan qoida: «Нельзя трогать экспонаты». Ayni shu qoidani tushungan o‘quvchi do‘stlariga yetkazadi va hamma xavfsiz yuradi.

Kim ishlatadi

Muzey xodimlari, qutqaruvchilar va xavfsizlik xizmatchilari «mumkin» va «mumkin emas»ni aniq yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyda yoki maktabda bitta qoidani rus tilida «можно» yoki «нельзя» bilan aytib ko‘ring.

Namunalar
«Здоровый день». «Утром нужно делать зарядку и умываться. Нельзя опаздывать в школу. После уроков можно кататься на велосипеде. Лола любит плавать и хочет тренироваться каждый день. Азиз тренируется в спортзале. Всем следует мыть руки перед обедом.»
«-ться / -тся»: «Ему надо учиться. — Он учится.» «Ей нужно заниматься. — Она занимается.» «Нельзя ссориться. — Они ссорятся.»
Sinfda faoliyat

«Mumkin — mumkin emas». Ikki jamoa. O‘qituvchi vaziyatni aytadi: «В библиотеке», «В бассейне», «На уроке». Jamoalar navbat bilan «можно ...» yoki «нельзя ...» deb gap tuzadi: «В библиотеке нельзя шуметь».

Mashq
1
Noaniq shaklini yozing: «играет, пишет, плавает».
2
To‘g‘ri so‘zni tanlang: «В библиотеке ... шуметь.» («можно» / «нельзя»)
3
To‘ldiring: «Ей надо умывать... . Она умывает... .»
4
Nega «Ему надо учиться», lekin «Он учится» yoziladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar kuniga sovg‘a missiyasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →