☰ Mundarija · Rus tili

Fe’lning noaniq shakli

Darslar 8 · 1 ta dars · Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 5-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik). «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
8

Fe’lning noaniq shakli («что делать?»); «можно, нужно, надо, нельзя»

Darslik: 38–42-betlar
MaqsadFe’lning noaniq shaklini («что делать? что сделать?») tanish, «можно, нужно, надо, нельзя» so‘zlari bilan ishlatish va «-ться/-тся» ni to‘g‘ri yozish.
Yangi so‘zlar
mumkin · можноkerak · надоmumkin emas · нельзяmashq qilmoq · тренироваться
Tushuntirish

Fe’l («глагол») harakatni bildiradi. Noaniq shakl («неопределённая форма, инфинитив») «что делать?» yoki «что сделать?» savoliga javob beradi va «-ть» (ba’zan «-ти, -чь») bilan tugaydi: «играть, плавать, идти, беречь». Harakatning mumkin yoki zarurligini «можно, нужно, надо, необходимо, нельзя» bildiradi; kim uchunligi jo‘nalish kelishigi shaklida aytiladi: «мне, тебе, ему, ей, нам, вам, им, Азизу, Лоле»: «Мне можно играть. Тебе нужно мыть руки. Нельзя опаздывать». Maslahat uchun «следует» ham ishlatiladi. «Хотеть, мочь, любить» fe’llaridan keyin ham noaniq shakl keladi: «Я хочу плавать. Ты можешь бегать. Он любит читать». Imlo: noaniq shaklda «-ться» (savol «что делать?»), 3-shaxsda «-тся» (savol «что делает?»): «надо умываться», lekin «он умывается».

Namunalar
«Здоровый день». «Утром нужно делать зарядку и умываться. Нельзя опаздывать в школу. После уроков можно кататься на велосипеде. Лола любит плавать и хочет тренироваться каждый день. Азиз тренируется в спортзале. Всем следует мыть руки перед обедом.»
«-ться / -тся»: «Ему надо учиться. — Он учится.» «Ей нужно заниматься. — Она занимается.» «Нельзя ссориться. — Они ссорятся.»
Sinfda faoliyat

«Mumkin — mumkin emas». Ikki jamoa. O‘qituvchi vaziyatni aytadi: «В библиотеке», «В бассейне», «На уроке». Jamoalar navbat bilan «можно ...» yoki «нельзя ...» deb gap tuzadi: «В библиотеке нельзя шуметь».

Mashq
1
Noaniq shaklini yozing: «играет, пишет, плавает».
2
To‘g‘ri so‘zni tanlang: «В библиотеке ... шуметь.» («можно» / «нельзя»)
3
To‘ldiring: «Ей надо умывать... . Она умывает... .»
4
Nega «Ему надо учиться», lekin «Он учится» yoziladi?