77
Mustahkamlash
Darslik: 133–134-betlar
MaqsadLeksikologiya bo‘limidagi o‘rganilganlarni (sinonim, omonim, antonim, paronim, o‘z va o‘zlashma, tarixiy va arxaik so‘zlar, joy nomlari va ismlar) mustahkamlash.
Yangi so‘zlar
so‘z boyligi · vocabularyolinma so‘z · borrowed wordantroponimika · anthroponymyarxaik so‘z · archaic word
Tushuntirish
Takrorlaymiz. Leksikologiya so‘z va uning ma’nolarini o‘rganadi. So‘zlar shakl va ma’no munosabatiga ko‘ra sinonim (katta — ulkan), omonim (yoz — fasl, yoz — yozmoq), antonim (baland — past) va paronim (nafas — nafis) bo‘ladi. Til ichki va tashqi imkoniyat asosida boyiydi; so‘zlar o‘z va o‘zlashma qatlamga bo‘linadi. Tilimizning ma’lum davrida qo‘llanib, hozir foydalanilmaydigan so‘zlar tarixiy (mirshab), o‘z o‘rnini boshqa so‘zga bo‘shatib bergan so‘zlar arxaik (noma) so‘zlar deyiladi. Joy nomlari va ismlar ham tilimiz boyligining bir qismidir; ular bosh harf bilan yoziladi.
Namunalar
Ulkan — katta: sinonim; baland — past: antonim.
Mirshab — tarixiy; noma — arxaik; bloger — yangi so‘z.
Sinfda faoliyat
«So‘z turlari bellashuvi»: har guruh doskadagi so‘zlarni tezda sinonim, antonim, omonim, paronim ustunlariga joylashtiradi.
Mashq
1
Sinonim va antonim farqi nima?
Sinonim ma’nosi yaqin, antonim zid ma’noli.
2
Tarixiy va arxaik so‘zni farqlang.
Tarixiy so‘zda narsa yo‘qolgan, arxaikda narsa bor, so‘z almashgan.
3
O‘z va o‘zlashma qatlamga ikkitadan misol keltiring.
O‘z: ko‘z, yer; o‘zlashma: televizor, kitob.
4
Antroponimika nimani o‘rganadi?
Kishi ismlarini.