59
Ko‘chirish qoidalari
Darslik: 108–109-betlar
MaqsadQatorga sig‘may qolgan so‘zlarni bo‘g‘in asosida to‘g‘ri ko‘chirishni bilish.
Yangi so‘zlar
ko‘chirish · word division, carrying overbo‘g‘in · syllableyolg‘iz unli · a lone vowelsatr · line
Tushuntirish
Qatorga sig‘may qolgan so‘zni keyingi qatorga bo‘g‘inlab ko‘chiramiz. 1. So‘z bo‘g‘in chegarasidan bo‘linadi: mak-tab-dosh, ten-nis; tutuq belgisi birinchi qismda qoladi: san’-at, ma’-no. 2. So‘z boshidagi yoki oxiridagi bitta unlini yakka qoldirib ham, yakka ko‘chirib ham bo‘lmaydi: a’-lo emas, a’lo; o-na emas, ona. 3. Sh, ch, ng birikmalari bo‘linmaydi: qo‘-shiq, ki-chik, ko‘-ngil. 4. Raqam bilan yozilgan birikmalar va qisqartma o‘lchov birliklari ajratilmaydi: 7-«A» sinf, 12-xonadon, 3 kg, 40 km.
Namunalar
Kitob-xon, o‘qi-tuv-chi — to‘g‘ri ko‘chirilgan.
Ona, uka — ko‘chirib bo‘lmaydi: bitta unli yakka qolar edi.
Sinfda faoliyat
«Ko‘chirish ustaxonasi»: doskaga uzun so‘z yozing; sinfdoshlar uni to‘g‘ri ko‘chirish variantlarini ayting.
Mashq
1
«San’at» so‘zi qanday ko‘chiriladi?
San’-at.
2
«Uka» so‘zini ko‘chirib bo‘ladimi? Nega?
Yo‘q: boshidagi u yakka qolib ketadi.
3
«Qo‘shiq» so‘zini ko‘chiring.
Qo‘-shiq (sh bo‘linmaydi).
4
«Kitobxon» so‘zini ikki bo‘g‘in bilan ko‘chiring.
Ki-tob-xon yoki kitob-xon.