☰ Mundarija · Ona tili

X, H, Z, S, Sh, Ch imlosi

Darslar 44–47 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Sobirov, Sh. Sattorov, Sh. Toshmirzayeva, D. Mannopova. Ona tili 5-sinf (to‘la yangilangan 5-nashr). G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
45

Z va S undoshlarining talaffuzi va imlosi

Darslik: 88–89-betlar
MaqsadZ va S undoshlarining aytilishi va yozilishi qoidalarini bilish.
Yangi so‘zlar
qizcha · little girlozchilik · minorityjarangli · voicedasosiy · main
Tushuntirish

Z — jarangli undosh, s esa uning jarangsiz jufti. So‘z boshida va unlilar orasida z aniq eshitiladi: zamin, quzi. Lekin z jarangsiz undosh oldidan yoki so‘z oxirida kelsa, ko‘pincha s ga o‘xshab aytiladi: qizcha — «qischa», yuzta — «yusta», muz — «mus». Shunday bo‘lsa ham, bu so‘zlarda z yoziladi, chunki so‘zning asosi o‘zgarmaydi: qiz, yuz, muz. S esa juda ko‘p qo‘llanadigan tovush bo‘lib, so‘zning boshida ham, o‘rtasida ham, oxirida ham kela oladi: sabzi, asosiy, kitobsiz.

Namunalar
Qizcha — «qischa» deb eshitiladi, lekin z bilan yoziladi, chunki asosi qiz.
So‘zsiz, ozchilik — jarangsiz undosh oldida ham z saqlanadi.
Sinfda faoliyat

Juftlikda so‘z o‘yini: biringiz oxiri z bilan tugaydigan so‘z aytadi (qiz, yuz, so‘z), ikkinchingiz unga -cha, -ta yoki -siz qo‘shib aytadi va z qanday eshitilganini, qanday yozilishini tushuntiradi.

Mashq
1
«So‘zsiz» so‘zi qaysi harf bilan yoziladi: z yoki s?
2
«Qizcha» so‘zida z qanday eshitiladi va nega z yoziladi?
3
Z tovushi qachon s ga moyil aytiladi?
4
Nuqta o‘rniga z yoki s qo‘ying: o...chilik, a...osiy.