Soat yetti qirqdagi titrash
🔍 Haftaning sirri: Har kuni aynan 7:40 da derazamiz nega titraydi?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba: soat yetti qirq
Dushanba. Ertalab ko‘cha tomondagi xonamda ingliz tilidan topshiriq qildim: Aziz soatga qarab, «What time is it?» deb so‘radi. «It’s seven forty», — dedim. Va shu payt derazadagi stakan titradi, oynalar g‘ichirladi, past gumburlash eshitildi! Bir necha soniyadan keyin hammasi tinchidi. Zilzilami? «Oo» tovushi: blue, new, food, moon, zoo. sog‘liq uchun yaxshi, lekin bu mashq emas edi! Men kundaligimga yozdim: «7:40. Nima titratdi?»
Topshiriq: Soat 7:40. Inglizcha qanday aytamiz?
🔍 Iz: Titrash aynan soat 7:40 da, gumburlash bilan boshlandi.
Zilzilalar haqida
Maktabda tabiiy fanlarda larni o‘rgandik. Yerning uch qatlami bor: tashqarida qattiq po‘st, o‘rtada issiq , markazda juda issiq yadro. Po‘st plitalardan iborat, ular juda sekin siljiydi; to‘qnashganda yer qimirlaydi. Kuchi 1 dan 12 ballgacha o‘lchanadi. 1966-yil 26-aprelda soat 5:22 da Toshkentda kuchli zilzila bo‘lgan; xotirasiga «Jasorat» yodgorligi qurilgan. Seysmologlar zilzilalarni o‘rganadi, lekin qachon bo‘lishini hech kim aniq ayta olmaydi.
Topshiriq: Zilzila paytida nima qilamiz?
🔍 Iz: Zilzila qachon bo‘lishini hech kim aniq ayta olmaydi; har kuni bir xil soatda takrorlanmaydi.
Qo‘rquv va quvonch
Kechqurun men xavotirda edim. «Qo‘rqayapman», — dedim. Oyim: «Hamma tabiiy: , g‘azab, . Kayfiyat esa yuqumli: quvnoq odam atrofdagilarni quvontiradi, xavotirli odam esa kayfiyatni tushiradi». Aziz esa: «Zilzila qiziq!» — deb kuldi. Dadam derazadagi stakanni ko‘rsatdi: «Qara, oshxonamizdagi stakan joyida. Titrash faqat ko‘cha tomonidagi derazada seziladi». Men xotirjam nafas oldim va yana o‘ylay boshladim.
Topshiriq: His-tuyg‘ular haqida qaysi gap to‘g‘ri?
🔍 Iz: Titrash faqat ko‘cha tomonidagi derazalarda seziladi; orqadagi oshxonada stakan joyida.
Seshanba: masofalar
Seshanba. Matematikada birliklarini takrorladik: 1 m = 10 dm = 100 sm = 1 000 mm; 1 = 1 000 m. Katta birlikdan kichigiga o‘tsak, ko‘paytiramiz: 4 m = 40 dm. Kichikdan kattasiga o‘tsak, bo‘lamiz: 600 sm = 6 m. Ertalab 7:40 da yana titradi: derazam oldida, yo‘ldan 8 m, ya’ni 80 dm uzoqlikda, titrash sezildi. Dadam hovlining narigi chetida, yo‘ldan 30 m uzoqlikda turgan edi: «Bu yerda yer umuman titramadi», — dedi. Uzoqlashgan sari titrash susayar ekan! Bizning ko‘cha 2 km 400 m, ya’ni 2 400 m.
Topshiriq: 600 sm necha metr?
🔍 Iz: Yo‘ldan 8 m uzoqda titrash sezilardi, 30 m da esa umuman sezilmadi: yo‘ldan uzoqlashsa susayadi.
Belgi: 5 tonna
Maktabga ketayotib ko‘cha boshidagi belgini ko‘rdim: «5 t». Bu yerdan massasi 5 tonnagacha bo‘lgan yuk mashinalari o‘tadi. 1 = 100 kg, 1 t = 10 sentner = 1 000 kg, demak, 5 t = 5 000 kg. Matematikada birliklarini takrorladik. — qadoqsiz sof massa: netto = umumiy massa − qadoq massasi. Quti bilan 12 kg 500 g, qadog‘i 500 g bo‘lsa, netto 12 kg. Hisoblashda hammasini eng kichik birlikka o‘tkazamiz: 3 kg 200 g + 1 kg 800 g = 5 000 g = 5 kg.
Topshiriq: Quti bilan 12 kg 500 g, qadog‘i 500 g. Netto massasi?
🔍 Iz: Ko‘cha boshidagi belgi: bu yerdan 5 tonnagacha og‘ir yuk mashinalari o‘tadi.
Chorshanba: dunyoda soat necha?
Chorshanba. Ingliz tilida CLIL matematika: dunyoda soat necha? Yer aylanadi, shuning uchun bir joyda kun, boshqasida tun. Har joyning o‘z bor. Toshkentda tush, 12:00 bo‘lsa, Tokioda 4:00 p.m. (4 soat oldinda), Dubayda 11:00 a.m. (1 soat orqada), Moskvada 10:00 a.m. (2 soat orqada). «It’s twelve in Tashkent. It’s four in the afternoon in Tokyo.» Demak, bizda 7:40 bo‘lganda Tokioda 11:40 bo‘ladi.
Topshiriq: Toshkentda 12:00. Tokioda soat necha?
«O‘q» va xabarlar
Oqish darsida Hamza Imonberdiyevning «O‘q» she’rini o‘qidik; uni qayta aytmayman. She’rda narsa o‘z ma’nosidan tashqari boshqa fikrni ham bildirishi mumkin: bu ma’no. Har ishdan oldin o‘ylaymiz: «Bu kimga zarar qilishi mumkin?» Tanaffusda Anvar: «Ertaga zilzila bo‘ladi, oyim aytdi!» Hamma qo‘rqib qoldi. Men: «Avval o‘ylaymiz: bu gap kimga zarar qiladi? Zilzila vaqtini hech kim aniq ayta olmaydi». Anvar qildi: «Oyim hazillashgan ekan». Mana !
Topshiriq: Gap aytishdan oldin nimani o‘ylaymiz?
Payshanba: o‘ralar va ko‘chatlar
Payshanba. Maktabga ketayotib, yo‘l chetida bir qator chuqur o‘ra ko‘rdim, yonida yosh chinor ko‘chatlari turibdi! Oqish darsida lar foydasini bildik: ular havoni tozalaydi, kislorod chiqaradi, soya va meva beradi, tuproqni asraydi. Rauf Tolibning «Orolim» she’rini ham o‘qidik; satrlarini keltirmayman. Orol dengizi daryolardan juda ko‘p suv olingani uchun qurib borgan. Tabiiy fanlarda suv larini ajratdik: daryo, ko‘l — tabiiy, hovuz, kanal — sun’iy. Suvni tejash kerak!
Topshiriq: Suv havzalarini ajrat: tabiiy yoki sun’iy?
So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)
🔍 Iz: Yo‘l chetida bir qator o‘ralar kavlangan, yonida yosh chinor ko‘chatlari turibdi.
Chinorzor va xonqizi
Kechqurun ona tilidan yasama otlarni takrorladim. -zor, -loq joyni bildiradi: gulzor, lolazor, toshloq, qumloq. -k, -q harakat so‘zidan ot yasaydi: kura — kurak, beza — bezak, tara — taroq. Yasama otlar birga yoziladi: gul + zor = gulzor. Men o‘zim yasadim: chinor + zor = chinorzor! Texnologiyada ochiladigan qanotli yasadik: u qizil qanotli, qora nuqtali ; o‘simlik shirasini so‘radigan zararkundalarni yeydi. Har bir qanotni faqat yuqori chetidan yopishtiramiz.
Topshiriq: Qaysi so‘z to‘g‘ri yozilgan?
Juma: sir ochildi
Juma. Kecha kechqurun izlarni yozdim. Titrash har kuni aynan 7:40 da: zilzila vaqti oldindan aniq bo‘lmaydi. U faqat ko‘cha tomonidagi derazada seziladi, yo‘ldan 8 m da sezilarli, 30 m da esa yo‘q. Ko‘chada belgi: 5 tonnagacha og‘ir mashinalar o‘tadi. Yo‘l chetida o‘ralar va ko‘chatlar. Demak, bu zilzila emas, ko‘chat tashiyotgan og‘ir yuk mashinasi! Bugun 7:40 da derazadan qaradim: «It’s seven forty!» — mashina o‘tdi. Mahalla ko‘chaga chinor ekyapti! Aziz, dadam va men ham bitta ko‘chat ekdik, xonqizimni osib qo‘ydik.
Topshiriq: Qaysi iz zilzilani rad etdi?
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 7 ta fanni birlashtirdi.
0 / 13 yulduz
Topilgan izlar
- Titrash aynan soat 7:40 da, gumburlash bilan boshlandi.
- Zilzila qachon bo‘lishini hech kim aniq ayta olmaydi; har kuni bir xil soatda takrorlanmaydi.
- Titrash faqat ko‘cha tomonidagi derazalarda seziladi; orqadagi oshxonada stakan joyida.
- Yo‘ldan 8 m uzoqda titrash sezilardi, 30 m da esa umuman sezilmadi: yo‘ldan uzoqlashsa susayadi.
- Ko‘cha boshidagi belgi: bu yerdan 5 tonnagacha og‘ir yuk mashinalari o‘tadi.
- Yo‘l chetida bir qator o‘ralar kavlangan, yonida yosh chinor ko‘chatlari turibdi.
Yulduzli savollar
5 t necha kilogramm?
Daraxtlar nima beradi?
O‘ylab ko‘r: titrash yo‘ldan 30 m da ham kuchli seziladigan bo‘lsa, Malika nima deb o‘ylagan bo‘lardi?
Hikoyadagi darslar
- MatematikaMassa birliklari
- MatematikaUzunlik birliklari
- MatematikaUzunlik birliklari
- MatematikaUzunlik birliklari va ularning bog‘liqligi
- Ona tiliOt yasovchi qo‘shimchalar: -zor, -loq, -k, -q
- Ona tiliYasama otlarning imlosi
- O‘qish savodxonligiO‘q
- O‘qish savodxonligiDaraxtlar – tabiat mo‘jizasi
- O‘qish savodxonligiOrolim
- Ingliz tiliHikoya: mashq qiling. What time is it? Ue, ew va oo tovushlari
- Ingliz tiliCLIL Matematika: dunyoda soat necha?
- Tabiiy fanlarZilzilalar
- Tabiiy fanlarYerning suv resurslari
- TarbiyaHis-tuyg‘ularimiz (1)
- TexnologiyaXonqizi