☰ Mundarija · Jahon tarixi

Fransiya va Italiya

Darslar 13–14 · 2 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1991 – 2017-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «Turon-Iqbol», Toshkent, 2018
14

1991 – 2017-yillarda Italiya

Darslik: 64–67-betlar
MaqsadItaliyaning 1990-yillardagi siyosiy inqirozini, iqtisodiy muammolarini va XXI asrdagi rivojlanishini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
«Mani pulite» · Mani pulite (“Clean Hands”), the anti-corruption investigations that began in 1992proporsional saylov tizimi · proportional representation, where seats are divided according to the share of votesdavlat qarzi · public debt, the total debt of the statetexnokratik hukumat · a technocratic government, made up mainly of experts rather than party politicians
Tushuntirish

Italiyada 1992-yilda boshlangan «Mani pulite» (Halol qo‘llar) tergovi yirik siyosatchilar va tadbirkorlarning pora olish va berish holatlarini ochdi, natijada uzoq yillar hukmron bo‘lgan Xristian-demokratlar va Sotsialistlar partiyalari tarqalib ketdi. 1993-yilgi referendumdan keyin saylov qonuni o‘zgartirilib, proporsional tizim aralash tizim bilan almashtirildi. Silvio Berluskoni 1994-yilda birinchi marta, keyin 2001–2006 va 2008–2011-yillarda bosh vazir bo‘ldi; Romano Prodi 1996–1998 va 2006–2008-yillarda hukumatni boshqardi va mamlakatni yevroga kiritishga erishdi. 2011-yilda davlat qarzi haqidagi xavotirlar kuchaygach, texnokratik hukumat tuzildi; keyingi yillarda Italiya YIMga nisbatan 130–140 foizga yaqin yuqori davlat qarzi va sust o‘sish bilan kurashdi. 2020-yil martida Italiya Yevropada COVID-19 tufayli birinchi katta ommaviy cheklovlarni joriy qildi; YI tiklanish jamg‘armasidan eng ko‘p mablag‘ oluvchilardan biri bo‘ldi. 2022-yilda Jorjia Meloni mamlakatning birinchi ayol bosh vaziri bo‘ldi.

Namunalar
1992-yilda mafiyaga qarshi kurashgan sudyalar Jovanni Falkone (23-may) va Paolo Borsellino (19-iyul) o‘ldirildi. Bu jamiyatda keskin norozilik uyg‘otdi va mafiyaga qarshi kurashni kuchaytirishga olib keldi.
Shimol va janub: Italiyaning shimoli sanoati va xizmat sohasi bilan boy, janubda esa ishsizlik yuqori va daromad past. Bu tafovut davlat siyosati va saylovlarga ham ta’sir qilib kelmoqda.
Sinfda faoliyat

Doskada Italiya siyosatidagi «1992-yilgacha» va «1992-yildan keyin» farqini ikki ustunda yozing, so‘ng o‘qituvchi bergan bitta partiya nomi qaysi davrga tegishli ekanini aniqlang.

Mashq
1
«Mani pulite» tergovi qachon boshlangan va uning asosiy natijasi nima bo‘ldi?
2
Italiya davlat qarzi YIMga nisbatan taxminan qancha foizni tashkil qiladi?
3
Italiyaning birinchi ayol bosh vaziri kim va qaysi yilda lavozimga kirishdi?
4
Nima uchun Italiyada hukumatlar tez-tez almashib turgan?