☰ Mundarija · Adabiyot

Chingiz Aytmatov. «Oq kema»

Darslar 20–21 · 2 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, B. Qosimov, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot, 7-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2017 (qayta ishlangan 4-nashr)
21

«Oq kema» qissasidan parcha

Darslik: 95–128-betlar
Maqsad«Oq kema» qissasidan parcha mazmunini va qahramon taqdirini tushunish.
Yangi so‘zlar
rivoyat · legenddurbin · binocularsShoxdor Ona Bug‘u · the Horned Mother Deerorzu · dream
Tushuntirish

Yetti yashar bola buvasi Mo‘min va buvisi bilan daryo bo‘yidagi o‘rmon qorovulxonasida yashaydi. Uning do‘sti yo‘q: u toshlarga «tuya», «bo‘ri», «egar» deb nom berib o‘ynaydi. Bobosi unga ko‘chma do‘kondan yangi portfel olib beradi, bola esa durbin orqali Issiqko‘ldagi oq kemani kuzatadi va otam shu kemada matros, deb o‘ylaydi; baliqqa aylanib kemaga suzib borishni orzu qiladi. Buva unga Shoxdor Ona Bug‘u rivoyatini aytib beradi: Enasoy bo‘yidagi qirg‘izlar qirib tashlanganda, ikki bolani Oq Ona Bug‘u qutqarib, Issiqko‘lga olib ketgan, keyin esa ochko‘z avlodlar bug‘ularni ovlagani uchun ular ketib qolgan. Parchaning so‘nggi qismida O‘rozqul tazyiq qilgani va farzandsizlikdan qiynalgan qizi yolvorgani uchun Mo‘min bug‘uni so‘yishga majbur bo‘ladi; O‘rozqul bug‘u kallasini maydalayotganini ko‘rgan bola «baliqqa aylanaman» deb daryoga kirib ketadi va qissa g‘amgin yakun topadi.

Namunalar
Misol: durbin – bolaning orzu dunyosiga ko‘zi: u olis oq kemani yaqin ko‘radi.
Misol: bug‘u rivoyati bolaga yaxshilik va ona mehri haqidagi ibratdir; bug‘uni o‘ldirish esa shu rivoyatga xiyonat.
Sinfda faoliyat

Bolaning o‘zi uchun «oq kema»ni nimaga yo‘yganini bir jumlada yozing (hali ramz so‘zini ishlatmasdan).

Mashq
1
Bola kim bilan va qayerda yashaydi?
2
Bola durbin orqali nimani ko‘radi?
3
Shoxdor Ona Bug‘u rivoyatida bug‘u kimni qutqaradi?
4
Nega bola baliq bo‘lishni orzu qiladi?