ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Gap urg‘usi, telefon madaniyati va yozuvlar tarixi

Darslar 26–28 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Sobirov, Sh. Sattorov, Sh. Toshmirzayeva, D. Mannopova. Ona tili 5-sinf (to‘la yangilangan 5-nashr). G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
28

Yozuvlar tarixi

Darslik: 54–55-betlar
MaqsadO‘zbek xalqi tarixida qo‘llangan yozuvlarni va ularning ketma-ketligini bilib olish.
Yangi so‘zlar
yozuv · writing system, scriptoromiy · Aramaicqo‘lyozma · manuscriptalifbo · alphabet
Tushuntirish

Yozuv — fikrni belgilar yordamida qayd etish usuli; u tufayli bilim va tajriba avloddan avlodga o‘tadi. Ajdodlarimiz eng qadimgi davrlarda oromiy, kushon, sug‘d va o‘rxun-enasoy yozuvlarida bitganlar. Taxminan VIII asrdan to 1929-yilgacha xalqimiz arab yozuviga asoslangan eski o‘zbek yozuvidan foydalangan; Navoiy va Bobur asarlari ham shu yozuvda yaratilgan. 1930–1940-yillarda lotin harflariga asoslangan yozuv joriy etildi, keyin esa kirill yozuviga o‘tildi. 1993-yilda lotin yozuviga asoslangan hozirgi o‘zbek alifbosi qabul qilindi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Eski kitob yoki surat tagidagi yozuv boshqa alifboda bo‘lishi mumkin va uni o‘qish uchun tarixni bilish kerak bo‘ladi. Muzeyda yoki kitobxonada bunday yozuvlarga duch kelasiz. Yozuv tarixi shuning uchun foydali.

Kim ishlatadi

Tarixchi qadimiy yozuvlarni o‘qiydi, muzey xodimi eksponat tagiga izoh yozadi, arxiv xodimi hujjatlarni saqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir bosma yozuvdan bizning alifboga xos bitta harf yoki harf birikmasini toping va qanday tovushni bildirishini ayting.

Namunalar
Ota-bobolarimizning qo‘lyozma asarlari asosan arab yozuvida bitilgan.
Bugun maktab darsliklari lotin yozuviga asoslangan alifboda chop etiladi.
Sinfda faoliyat

Yozuvlar zanjirini chizing: bir qatorga yozuvlarning nomi va yillarini tartib bilan yozing, so‘ng kartochkalarni aralashtirib, sinfdoshingiz tartibga solsin.

Mashq
1
1993-yilda qanday alifbo qabul qilindi?
2
Arab yozuviga asoslangan eski o‘zbek yozuvi qaysi davrlarda qo‘llangan?
3
Yozuvlar tarixini bilish nega kerak? Fikringizni yozing.
4
Yozuvlarni qadimiydan hozirgisigacha tartiblang: lotin (1993), arab, kirill.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliO‘yinchoq qutilari uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →