☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Koinot: yulduzlar, sayyoralar va Quyosh tizimi

Darslar 16–17 · 2 ta dars · Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
17

Quyosh tizimi

Darslik: 1-qism, 74–77-betlar
MaqsadQuyosh tizimidagi 8 ta sayyorani ketma-ket aytish, kichik va ulkan sayyoralarni ajratish va ularning xususiyatlarini bilish.
Yangi so‘zlar
sayyora · planetorbita · orbithalqa · ring
Tushuntirish

Quyosh va uni aylanib yuradigan barcha sayyora, yo‘ldosh va boshqa jismlar birgalikda Quyosh tizimini tashkil qiladi. Quyoshdan boshlab sayyoralar: Merkuriy, Venera, Yer, Mars, Yupiter, Saturn, Uran, Neptun. Har biri o‘z yo‘li — orbita bo‘ylab aylanadi. Dastlabki to‘rttasi kichik, toshsimon sayyoralar: Merkuriy hammasidan kichik va Quyoshga hammasidan yaqin turadi; Venera juda issiq, zich bulutli; Yer — hayot bor yagona sayyora; Mars qizg‘ish, sovuq. Keyingi to‘rttasi ulkan, gazli sayyoralar: Yupiter eng katta; Saturn go‘zal halqalari bilan mashhur; Uran va Neptun juda sovuq, ko‘k-yashil rangda. Sayyoralar miltillamay, bir tekis porlaydi, Venera esa osmondagi eng yorqin «yulduz»dir.

Namunalar
Eslab qolish: «Merkuriy, Venera, Yer, Mars — kichiklar; Yupiter, Saturn, Uran, Neptun — ulkanlar».
Yerdan Quyoshgacha 3-sayyora, Marsgacha 4-sayyora.
Sinfda faoliyat

«Tirik Quyosh tizimi»: bitta bola Quyosh bo‘lib o‘rtada turadi, 8 nafar bola sayyoralar bo‘lib tartib bilan o‘z nomi yozilgan kartochka bilan atrofida aylanadi. Boshqa bolalar tartibni tekshiradi.

Mashq
1
Quyosh tizimida nechta sayyora bor?
2
Quyoshga eng yaqin sayyora qaysi?
3
Eng katta sayyora qaysi? Halqalari bilan mashhuri-chi?
4
Sayyoralarni ketma-ket sanang.