☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Bakteriyalar va O‘zbekiston hayvonot dunyosi

Darslar 9–10 · 2 ta dars · Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
10

O‘zbekistonning hayvonot dunyosi

Darslik: 1-qism, 42–45-betlar
MaqsadO‘zbekistonning cho‘l, tog‘ va to‘qay hayvonlarini, «Qizil kitob»ning ma’nosini va noyob hayvonlarni asrash yo‘llarini bilish.
Yangi so‘zlar
Qizil kitob · Red Booknoyob · rareqo‘riqxona · nature reserve
Tushuntirish

O‘zbekistonda hayvonlar yashash joyiga moslashgan. Cho‘lda qum sichqoni, qo‘shoyoq, echkemar (cho‘l varani), chiyabo‘ri va falanga uchraydi; toshbaqa va kaltakesaklar ham ko‘p. Tog‘larda qor qoploni (ilvirs), arxar va qo‘ng‘ir ayiq yashaydi. Daryo bo‘ylarida (to‘qayzorlarda) tulki, shoqol, quyon va ko‘p qushlar bor. «Qizil kitob» — yo‘qolib borayotgan hayvon va o‘simliklar ro‘yxati. Kitob qizil rangda, chunki qizil — ogohlantirish belgisi. Hayvonlar ov, yashash joyining yo‘qolishi va inson faoliyati sabab kamayadi. Turon yo‘lbarsi esa daryo bo‘ylaridagi to‘qay o‘rmonlarida yashagan, hozir butunlay yo‘qolgan. Hayvonlarni qo‘riqxonalar, ovni cheklash va tabiatni asrash saqlaydi.

Namunalar
Qor qoploni va sayg‘oq «Qizil kitob»ga kiritilgan noyob hayvonlar.
Qo‘shoyoq cho‘lda tez sakrab yuradi va kechasi faol bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Qizil kitob sahifasi»: bitta noyob hayvonni tanlang (masalan, qor qoploni). A4 varaqqa rasmini chizing va yozing: qayerda yashaydi, nima yeydi, nega kamaygan, uni qanday asrash mumkin.

Mashq
1
«Qizil kitob» nima?
2
Cho‘lda yashaydigan uchta hayvon nomini ayting.
3
Hayvonlar nima sababdan kamayib ketadi?
4
Noyob hayvonni asrash uchun nima qilish mumkin?