ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Harakat va uzunlikni o‘lchash

Darslar 44–45 · 2 ta dars · Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
45

Yo‘lni qanday o‘lchash mumkin?

Darslik: 2-qism, 75–77-betlar
MaqsadQadimgi va zamonaviy uzunlik o‘lchovlarini (qarich, quloch, duym, metr, kilometr), metr birliklarini va yo‘l bilan ko‘chish farqini bilish.
Yangi so‘zlar
metr · metresantimetr · centimetreqarich · span (spread hand)
Tushuntirish

Qadimda odamlar uzunlikni tana a’zolari bilan o‘lchagan: qarich (yoyilgan kaftda bosh barmoq bilan jimjiloq uchlari oralig‘i), tirsak (tirsakdan barmoq uchigacha), quloch (ikki qo‘l yoyilgan masofa), duym va fut. Ularning o‘lchami odamdan odamga farq qilgan, shuning uchun ishda qiyinchilik tug‘dirgan. 200 yildan ko‘proq oldin Fransiyada hamma uchun bir xil birlik — metr kelishilgan. Bugun metrdan dunyoning deyarli barcha mamlakatlari foydalanadi. 1 km = 1000 m; 1 m = 10 dm = 100 cm = 1000 mm. Yo‘l — jism harakatlanib, chizgan izi bo‘ylab o‘tgan butun masofa. Ko‘chish — boshlang‘ich va oxirgi nuqtani tutashtiruvchi eng qisqa kesma. Uydan maktabga egri yo‘ldan borsangiz, yo‘l uzun, ko‘chish esa to‘g‘ri chiziq bo‘ylab qisqa bo‘ladi. Uzunlik chizg‘ich, ruletka yoki metr bilan o‘lchanadi.

BirlikTeng
1 km1000 m
1 m10 dm = 100 cm = 1000 mm
qarich1 / 6

Qaysi guruhga kiradi?

📐 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tikuvchi yengning uzunligini o‘lchab kesadi, shunda ko‘ylak o‘z egasiga to‘g‘ri keladi.

Kim ishlatadi

Tikuvchilar, duradgorlar

Bugun sinab ko‘ring

Bugun ko‘rgan bitta narsa bir metrdan uzunmi yoki qisqami? Taxmin qiling.

Namunalar
2 m 30 cm = 230 cm; 3 km = 3000 m.
Qadam bilan o‘lchash: sinf uzunligi 12 qadam; boshqa bolada 14 qadam chiqadi — shuning uchun metr kerak.
Sinfda faoliyat

O‘z qarichingiz va quloching bilan stol uzunligini o‘lchang, sinfdoshingiz bilan natijani solishtiring, keyin chizg‘ich bilan santimetrda o‘lchang. Nima uchun natijalar har xil chiqdi? Uyingizdan maktabgacha yo‘lingizni chizib, ko‘chish kesmasini belgilang.

Mashq
1
1 metr necha santimetr va necha millimetr?
2
3 km necha metr?
3
Yo‘l va ko‘chishning farqi nima?
4
Qadimgi o‘lchovlar nima uchun noqulay bo‘lgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliAnvar va sariq limonHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →