☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Tovush, eshitish va ultratovush, ultrabinafsha nur

Darslar 41–43 · 3 ta dars · Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
42

Eshitish kimga kerak?

Darslik: 2-qism, 63–65-betlar
MaqsadQuloqning tuzilishini (quloq suprasi, eshitish kanali, quloq pardasi, chig‘anoq), hayvonlar qanday eshitishini va eshitishni asrash qoidalarini bilish.
Yangi so‘zlar
quloq pardasi · eardrumeshitish nervi · hearing nervequloqchin · earphones
Tushuntirish

Quloq suprasi tovushni yig‘ib, eshitish kanaliga yuboradi. Tovush to‘lqinlari quloq pardasini titratadi, tebranish suyuqlikli chig‘anoqqa o‘tadi va eshitish nervi orqali signal miyaga boradi. Quloqning katta qismi bosh suyagi ichida. Hayvonlar turlicha eshitadi: fil katta qulog‘i bilan eshitadi va issiqda sovutadi; quyonning uzun qulog‘i ham eshitish, ham tanani sovitish uchun xizmat qiladi; boyqush quloq suprasi bo‘lmasa ham juda yaxshi eshitadi; ilonning tashqi qulog‘i yo‘q, lekin ichki qulog‘i bor va yer titrashini sezadi; chirildoqning qulog‘i old oyoqlarida. Eshitishni asrash: baland shovqin va musiqadan saqlanish, quloqchinni past ovozda va kamroq taqish, quloqni o‘tkir narsa bilan kovlamaslik, suvdan so‘ng quritish, kasal bo‘lsa shifokorga ko‘rinish.

Namunalar
Qo‘lni quloq orqasiga qo‘ysak, quloq suprasi kattalashadi va tovush yaxshiroq eshitiladi.
Baland ovozli musiqa quloq pardasini toliqtiradi va eshitishga zarar qilishi mumkin.
Sinfda faoliyat

Quloq modeli: daftarga quloq rasmini chizing va qismlarini yozing. Juftlikda bir bola pichirlab gap aytadi, ikkinchisi avval oddiy, keyin kafti bilan quloqni kattalashtirib tinglaydi. Qaysi holatda yaxshi eshitildi?

Mashq
1
Tovush quloqda qanday yo‘l bosadi?
2
Quyonning uzun qulog‘i nima uchun kerak?
3
Chirildoqning qulog‘i qayerda joylashgan?
4
Eshitishni asrashning 3 qoidasini ayting.