☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Yorug‘lik va ko‘rish

Darslar 39–40 · 2 ta dars · Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
40

Biz nima uchun ko‘ramiz?

Darslik: 2-qism, 57–59-betlar
MaqsadKo‘zning tuzilishini (qovoq, kirpik, qorachiq, kamalak parda, to‘r parda), rangli ko‘rishni, kamalak ranglarini va ko‘zni asrash qoidalarini bilish.
Yangi so‘zlar
qorachiq · pupilto‘r parda · retinakamalak · rainbow
Tushuntirish

Ko‘zni qovoq va kirpiklar himoya qiladi, ko‘z yoshi uni namlaydi. Ko‘z o‘rtasida qorachiq bor, uning atrofida rangli kamalak parda joylashgan. Yorug‘ joyda qorachiq torayadi, xira joyda kengayadi. Narsadan qaytgan nur qorachiq orqali ko‘z ichidagi to‘r pardaga tushadi. To‘r pardada nur sezuvchi hujayralar bor: konuslar ranglarni ajratadi, tayoqchalar esa xira yorug‘likda ishlaydi, lekin rangni ajratmaydi; shuning uchun qorong‘ida hamma narsa kulrang ko‘rinadi. Signal ko‘ruv nervi orqali miyaga boradi va biz ko‘ramiz. Quyosh nuri shisha prizmadan o‘tganda yetti rangga bo‘linadi: qizil, to‘q sariq, sariq, yashil, havorang, ko‘k, binafsha. Yomg‘irdan keyin quyosh nuri havodagi suv tomchilaridan o‘tganda kamalak paydo bo‘ladi. Ko‘zni asrash: qo‘l bilan ishqalamaslik, yaqin masofadan ekranga uzoq qaramaslik, yaxshi yorug‘likda o‘qish, Quyoshga to‘g‘ridan-to‘g‘ri qaramaslik.

Namunalar
Qorong‘i xonadan yorug‘ ko‘chaga chiqsak, qorachiq torayadi.
Kamalak ranglari tartibi: qizil, to‘q sariq, sariq, yashil, havorang, ko‘k, binafsha.
Sinfda faoliyat

Tajriba: juft bo‘lib, bir bola ko‘zini yumib 20 soniya o‘tiradi, so‘ng ochadi: do‘sti qorachiq o‘lchamini kuzatadi (yorug‘da torayadi). Keyin bog‘ shlangi yoki prizma bilan kichik kamalak hosil qiling (quyoshli kunda, kattalar bilan).

Mashq
1
Qorachiq yorug‘da va xira joyda qanday o‘zgaradi?
2
Qorong‘ida nega hamma narsa kulrang ko‘rinadi?
3
Kamalakning 7 rangini tartib bilan ayting.
4
Ko‘zni asrash uchun 3 ta qoida ayting.