Tog‘lar va ularning boyliklari
Tog‘larning eng baland nuqtasi — cho‘qqi, yon tomoni — yonbag‘ir, pasti — etak. Bir-biriga qo‘shilib ketgan tog‘lar tizma tog‘ yoki tog‘ tizmasi deyiladi. O‘zbekistonning sharqi va janubi-sharqidagi tog‘lar Tyan-Shan va Pomir-Oloy tizmalariga tutashadi. Tog‘da yuqoriga ko‘tarilgan sari havo soviydi, shuning uchun baland cho‘qqilarda qor va muzliklar erimaydi. Tog‘larda yog‘in tekislikdagidan ko‘p yog‘adi, qor va yomg‘ir suvi soylar orqali daryolarga quyiladi. Tog‘ boyliklari: toza havo, shifobaxsh o‘tlar (shalfey, na’matak), tog‘ o‘tloqlari (chorva boqiladi), asal, foydali qazilmalar, ignabargli o‘rmonlar. Qor ultrabinafsha nurni qaytaradi, shuning uchun qishda ham tog‘da quyoshda kuyish mumkin; ko‘zoynak va quyoshdan saqlovchi krem kerak. Tog‘ga kattalar bilan boramiz, issiq kiyim va suv olamiz, yo‘ldan chiqmaymiz.
«Tog‘ boyliklari» mental xaritasi: markazga «Tog‘» deb yozing, atrofiga 6 ta boylikni chizing (toza havo, o‘tloq, shifobaxsh o‘tlar, asal, suv, qor/muzlik). Tog‘da o‘zini tutish qoidalarini 3 ta gapda yozing.