Jonli va jonsiz tabiat
Odamlar yasamagan, o‘zi paydo bo‘lgan narsalarning barchasi tabiatga kiradi. Tabiat jonli va jonsiz bo‘ladi. Jonli tabiat (organizmlar) o‘sadi, nafas oladi, oziqlanadi, harakatlanadi va nasl qoldiradi; tosh, suv, havo va Quyosh esa jonsiz tabiatga kiradi. Faqat o‘simlik yeydigan hayvon — o‘txo‘r, boshqa hayvonlarni yeydigan — go‘shtxo‘r, ikkalasini yeydigan (ayiq, odam) — hammaxo‘r. Oziqlanish zanjiri kim kimni yeyishini ko‘rsatadi: o‘t → chigirtka → qurbaqa → ilon → burgut. Biologlar tirik mavjudotlarni, geograflar Yer yuzasini, astronomlar koinotni, kimyogarlar moddalarni, fiziklar harakat va o‘zgarishlarni, ekologlar jonli va jonsiz tabiat bog‘liqligini o‘rganadi.
«Jonli — jonsiz» o‘yini: o‘qituvchi narsalarni ayta boshlaydi (qush, tosh, daraxt, bulut, baliq, qum). Jonli bo‘lsa, bolalar o‘rnidan turadi, jonsiz bo‘lsa o‘tirib qoladi. Keyin juftlikda uch bo‘g‘inli zanjir tuzing.