Xristianlik
Xristianlik milodiy I asrda Rim imperiyasining Falastin viloyatida yahudiy muhitida vujudga kelgan; uning markazida Nazaretlik Iso (Iso Masih) turadi, «Masih» – «moylangan» ma’nosini beradi. Hozir tadqiqotchilarning aksariyati Isoni tarixiy shaxs deb hisoblaydi: u haqida xristian manbalari (Injil) bilan birga Iosif Flaviy va rim tarixchisi Tatsit kabi mualliflarning qisqa ma’lumotlari bor; faqat afsona deb hisoblovchi (mifologik) qarash esa kam tarafdorga ega. Xristian an’anasiga ko‘ra Iso Pontiy Pilat hukmronlik qilgan davrda (taxminan milodiy 30–33-yillar) Quddusda xochga mixlangan va uning shogirdlari – havoriylar – ta’limotni tarqatganlar; ularning orasida keyinchalik Pavlus alohida o‘rin tutadi. Dastlab ta’qibga uchragan xristianlik 313-yilda imperator Konstantin va Likiniy Milan farmoni bilan erkin e’tiqod huquqini berganidan keyin kuchaydi, 380-yilda esa Rim imperiyasining davlat diniga aylandi. Bugun xristianlar soni dunyo aholisining uchdan bir qismiga yaqin (taxminan 2,4 milliard), shuning uchun u e’tiqodchilar soni bo‘yicha eng yirik dindir. Markaziy Osiyoda xristianlik Sharq cherkovi (nestorianlar) orqali III–V asrlardan tarqalgan: Marvda IV asr boshida yepiskoplik, V asr boshida mitropoliya tashkil etilgan, So‘g‘dda (jumladan, Urgutda) cherkov va monastirlar bo‘lgan. XIX asrda mintaqa Rossiya tomonidan bosib olingach, pravoslav, keyinchalik katolik va protestant jamoalari paydo bo‘ldi (1871-yilda Toshkent va Turkiston yeparxiyasi tashkil etilgan). 1920–1930-yillarda sovet siyosati davrida cherkovlar yopildi, ruhoniylar qatag‘on qilindi; mustaqillikdan so‘ng xristian jamoalari qonun asosida erkin faoliyat yuritmoqda.
O‘quvchi tarixiy sanalarni solishtirmoqchi bo‘lganda «miloddan avvalgi» sanalar orqaga qarab sanashini tushunmadi. U sonlar o‘qini chizib, 300-yil va 100-yil miloddan avvalgi orasida 200 yil borligini aniqladi. Sonlar o‘qi sanalarni solishtirishni osonlashtiradi.
Tarixchilar va arxeologlar topilma yoshini sonlar o‘qida joylashtiradi, muzey yorliqlarini yozuvchilar sanalarni aniq yozadi, muallimlar vaqt chizig‘i orqali sanalarni tushuntiradi.
Sonlar o‘qini chizib, unda uchta miloddan avvalgi va uchta milodiy sanani belgilang va ikki miloddan avvalgi sana orasidagi farqni hisoblang.
Vaqt chizig‘i: xristianlikning 313, 380 va 1871-yillardagi voqealarini doskada joylashtiring va har biri orasidagi yillar farqini hisoblang.