☰ Mundarija · Dunyo dinlari tarixi

Dinning jamiyatdagi o‘rni va vazifalari

Darslar 1 · 1 ta dars · Z. Islomov, D. Rahimjonov, J. Najmiddinov. Dunyo dinlari tarixi, 10-sinf, 1-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017
1

Dinning jamiyatdagi o‘rni va vazifalari

Darslik: 5–8-betlar
MaqsadDinning jamiyatdagi asosiy vazifalarini sanash, ularni misollar bilan izohlash va O‘zbekistonda vijdon erkinligi qanday kafolatlanishini bayon etish.
Yangi so‘zlar
din · religion (Arabic: faith, belief)dunyoqarash · worldviewtasalli berish vazifasi · consoling (compensatory) functionvijdon erkinligi · freedom of conscience
Tushuntirish

«Din» so‘zi arabchadan kelgan bo‘lib, ishonch, e’tiqod ma’nosini bildiradi. Din tarixini o‘rganuvchi fan dinni muqaddas deb bilingan narsaga ishonch, shu ishonchga asoslangan axloq, amaliyot va jamoaviy hayot tizimi sifatida o‘rganadi. Tadqiqotchilar dinning jamiyatdagi vazifalarini bir necha guruhga ajratadilar: dunyoqarashni shakllantirish, qiyinchilikda tasalli berish (kompensatorlik), odamlarni birlashtirish, xulq-atvorni axloqiy me’yorlar orqali tartibga solish, marosim va bayramlar orqali muloqotni (kommunikativlik) ta’minlash hamda ruhiy-ma’naviy tarbiya. XVII–XIX asrlarda ba’zi yevropalik mualliflar fan va taraqqiyot rivoji bilan dinlar yo‘qolib boradi, deb taxmin qilgan edilar; bu bashorat to‘liq tasdiqlanmadi va din dunyoning ko‘p mamlakatlarida ijtimoiy hayotning muhim qismi bo‘lib qolmoqda. O‘zbekiston dunyoviy davlat: Konstitutsiya har kimga istalgan dinga e’tiqod qilish yoki hech qaysi dinga e’tiqod qilmaslik huquqini beradi, diniy qarashlarni majburan singdirishga yo‘l qo‘ymaydi va fuqarolarning dinidan qat’i nazar qonun oldida tengligini belgilaydi.

Namunalar
Birgalikda o‘tkaziladigan bayram yoki marosim (masalan, mahalladagi umumiy dasturxon) qarindosh va qo‘shnilarni uchrashtiradi, ya’ni kommunikativlik va birlashtirish vazifasini bajaradi.
Og‘ir yo‘qotishdan keyin kishi diniy marosimlarda ishtirok etib, o‘zini yolg‘iz his qilmasligi mumkin; bu dinning tasalli berish vazifasiga misol.
Sinfda faoliyat

Sinfni 6 guruhga bo‘ling: har bir guruh dinning bitta vazifasini tanlab, o‘z mahallasi yoki oilasidan olingan (shaxsiy ma’lumotlarni oshkor qilmasdan) bitta umumiy misolni 2 daqiqada tayyorlaydi va sinfga taqdim etadi.

Mashq
1
Dinning jamiyatdagi qaysi uchta vazifasini sanab bering.
2
«Din» so‘zi qaysi tildan olingan va qanday ma’noni bildiradi?
3
Bir jamoadagi bayram marosimi dinning qaysi vazifasiga misol bo‘ladi? Izohlang.
4
Nima uchun XVII–XIX asrlardagi «din yo‘qolib ketadi» degan taxmin to‘liq tasdiqlanmadi, deb hisoblanadi?