ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Dunyo dinlari tarixi

Yahudiylik

Darslar 4 · 1 ta dars · Z. Islomov, D. Rahimjonov, J. Najmiddinov. Dunyo dinlari tarixi, 10-sinf, 1-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017
4

Yahudiylik

Darslik: 20–25-betlar
MaqsadYahudiylikning paydo bo‘lishi, an’anaviy tarixi, muqaddas matnlari va Markaziy Osiyodagi yahudiy jamoalari tarixini bayon etish.
Yangi so‘zlar
Tanax · Tanakh (Hebrew Bible)Talmud · TalmudBanu Isroil · Children of IsraelBuxoro yahudiylari · Bukharan Jews
Tushuntirish

Yahudiylik dunyodagi eng qadimgi dinlardan biri bo‘lib, an’anaga ko‘ra miloddan avvalgi 2-ming yillikda Yaqin Sharqda shakllangan va yahudiy xalqining dini hisoblanadi. Xalqning nomlari an’ana bo‘yicha Ya’qub payg‘ambar (ikkinchi nomi Isroil) va uning o‘g‘li Yahudo bilan bog‘lanadi, «ibriy» (yevrey) nomi esa qadimiy somiy ildizga borib taqaladi. Yahudiy an’anasiga ko‘ra Ibrohim ilk avlodlarni boshlab Mesopotamiyadan chiqqan, Muso boshchiligida xalq Misrdan chiqqan (ko‘p tadqiqotchilar buni taxminan mil. avv. XIII asrga, ya’ni taxm. 1250-yilga qo‘yadi), Dovud mil. avv. taxminan 1000-yilda podshohlikni birlashtirgan. Mil. avv. 722-yilda Isroil podshohligi Ossuriya, 586-yilda Yahudo podshohligi Bobil tomonidan zabt etilgan; Eron podshohi Kir II Bobilni egallagach (mil. avv. 539), mil. avv. 538-yildan surgundagi yahudiylarning bir qismi qaytib kela boshlagan. Milodiy 70-yilda rimliklar Quddusdagi Ikkinchi Ibodatxonani vayron qildilar va Yig‘i devori uning saqlangan qismi sifatida muqaddas hisoblanadi. Muqaddas matnlar: Tanax – Tavrot (Tora), Payg‘ambarlar (Neviim) va Kitoblar (Xetuvim); Talmud esa Tavrotni sharhlovchi an’anaviy to‘plam. Markaziy Osiyoda yahudiy jamoalari qadimdan Buyuk Ipak yo‘li shaharlarida yashagan (Marv topilmalari ilk asrlarga oid deb talqin qilinadi); XIX asrda Buxoro amirligi hududida «Buxoro yahudiylari» nomi bilan tanilgan va Samarqandda katta jamoa bo‘lgan.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab yarmarkasida bir o‘quvchi boshqa mahalla oilasining tayyorlagan taomi haqida qiziqib qoldi. U «So‘rasam bo‘ladimi, bu taom an’anaga ko‘ra qanday tortiladi?» deb muloyim so‘radi va qiziqarli javob oldi. Hurmat bilan berilgan savol suhbatni ochadi.

Kim ishlatadi

Tarixiy shaharlardagi yo‘riqchilar mehmonlarga urf-odatlarni tushuntiradi, muzey o‘qituvchilari turli madaniyatlarni tanishtiradi, sayohat yozuvchilari odamlardan hurmat bilan so‘raydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bilmaydigan odat yoki an’ana haqida «So‘rasam bo‘ladimi...?» deb boshlanadigan ikkita ochiq savol yozing.

Namunalar
Tora (Tavrot,besh kitob)Neviim(payg‘ambarlar)Xetuvim(yozuvlar)Tanax
Tanax tuzilishi: uch qism – Tora (Tavrot, besh kitob), Neviim (payg‘ambarlar) va Xetuvim (yozuvlar). Ibroniycha bosh harflardan «TaNaKh» nomi hosil bo‘lgan.
mil. avv. 722Ossuriyamil. avv. 586Bobilmil. avv. 538Qaytish70Ibodatxona vayron
Davrlar xronologiyasi: mil. avv. 722 – Ossuriya Isroil podshohligini zabt etdi; 586 – Bobil Quddusni egalladi; 539/538 – Kir II Bobilni egalladi, qaytish boshlandi; mil. 70 – Ikkinchi Ibodatxona vayron bo‘ldi. Bu sanalar tarixiy manbalarga ham, an’anaga ham tayanadi.
Sinfda faoliyat

«Vaqt chizig‘i» mashqi: 5 ta guruh bittadan voqeani (722, 586, 538, 70, 1948) kartochkaga yozib, doskada tartib bilan joylashtiradi va o‘rtasidagi yillar farqini hisoblaydi.

Mashq
1
Tanax qanday qismlardan iborat?
2
Mil. avv. 586-yilda qaysi voqea sodir bo‘lgan?
3
Nima uchun Yig‘i devori yahudiylar uchun muqaddas ziyoratgoh hisoblanadi?
4
«Buxoro yahudiylari» nomi nima uchun keng tarqalgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar kuni: «bepul karta» xabariHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →