Yahudiylik marosimlari va oqimlari
Yahudiy an’anasiga ko‘ra Xudo Musoga Sinay (Tur) tog‘ida O‘n amrni (ibr. «Aseret ha-Dibrot») bergan; unda yagona Xudoga imon, shanba kunini hurmat qilish, ota-onani hurmatlash, qotillik, o‘g‘rilik va yolg‘on guvohlikka yo‘l qo‘ymaslik kabi qoidalar bor (amrlarning raqamlanishi an’analarda biroz farq qiladi). Tavrot (Tora) besh kitobdan iborat: «Borliq» (Ibtido), «Chiqish», «Levit», «Sonlar» va «Ikkinchi qonun». Haftalik Shabat juma kuni quyosh botganda boshlanib, shanba oqshomida tugaydi; an’anaviy yahudiylikda bu kun dam olish va ibodatga bag‘ishlanadi, ish bajarilmaydi. Sinagoga – jamoa ibodat va Tavrotni o‘qish uchun yig‘iladigan joy; unda Aron Kodesh (Tavrot o‘ramlari saqlanadigan sandiq), Ner Tamid («abadiy chiroq») va bima (o‘qish minbari) bo‘ladi. Asosiy bayramlar: Rosh Ashona (yil boshi, tishre oyi), Yom Kipur (kechirim kuni, tishrening 10-kuni, ro‘za va tavba kuni), Pesax (Misrdagi qullikdan ozod bo‘lish xotirasi; nisan oyining 15-kunidan, matsa yeyiladi), Shavuot, Sukkot, Purim va Hanukka (sakkiz kun davom etadi; hanukkiya shamdonidan har kuni yana bir sham yoqiladi). Tarixiy oqimlar: saduqiylar, farziylar, essaniylar (mil. avv. II asr – milodiy I asr), qaroimlar (VIII asrdan), hasidiylar (XVIII asr), shuningdek XIX asrdan islohotchi va konservativ oqimlar. Ular marosimlarga munosabatda va zamonaviy hayotga moslashishda farqlanadi, ammo hammasi yahudiylik doirasida deb e’tirof etiladi.
| Qadimgi (mil. avv. II asr – mil. I asr) | Saduqiylar; Farziylar; Essaniylar |
|---|---|
| Keyingi | Qaroimlar (VIII asrdan); Hasidiylar (XVIII asr); Islohotchi va konservativ (XIX asrdan) |
Sinf devoriga yil taqvimi yasadi. Har bir o‘quvchi o‘zi biladigan bitta sanani yozib, yoniga shu kun nimani eslatishini bir gap bilan qo‘shdi. Yozuvlarni birga o‘qib, har bir kun kimdir uchun nega muhimligini bilib olishdi.
Maktab xodimlari yig‘ilish sanalarini turli jamoalarning bayramlariga to‘g‘ri kelmaydigan qilib rejalashtiradi, muzey xodimlari bayram yoki yubiley nimani eslatishini tushuntiradi, jurnalistlar bayram sanasi va ma’nosini aniq yozadi.
Sinfingiz yoki maktabingiz nishonlaydigan bitta sanani o‘ylab toping va u nimani eslatishini yozing.
Taqvim mashqi: yahudiy bayramlarini oy nomlari (tishre, nisan, adar, kislav) bo‘yicha jadvalga joylang va har bir bayramning qisqa ma’nosini yozing. Natijani o‘rtoqlaringiz bilan solishtiring.