O‘zbekistonning din niqobidagi ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashdagi o‘rni
Ekstremizm (lotincha «extremus» – chekka, keskin) – jamiyatda qabul qilingan qonun-qoidalarga zid bo‘lgan g‘oyalarni zo‘ravonlik yoki dushmanlik bilan targ‘ib qilish va amalga oshirishga urinishdir; aqidaparastlik – biror qarashni mutlaqlashtirib, boshqalarning fikrini tan olmaslik; terrorizm – siyosiy yoki mafkuraviy maqsadlarda tinch aholini qo‘rqitish uchun zo‘ravonlikdan foydalanish. Diniy ekstremizm dinning niqobi ostida harakat qiladi, lekin dunyo dinlarining diniy rahbarlari va olimlari begunoh kishilarning hayotiga tajovuz qilishni o‘z ta’limotlariga zid deb e’lon qiladilar. Bunday harakatlar eng avvalo insonning yashash huquqini buzadi, jamiyatda adovat va qo‘rquv keltirib chiqaradi; ularning qurbonlari ko‘pincha tinch aholi, jumladan, bolalar bo‘ladi. Ekstremistik guruhlar ko‘pincha yolg‘izlik his qilgan, bilimi yetarli bo‘lmagan yoki moddiy qiyinchilikdagi yoshlarni nishonga oladi, internet va maxfiy muloqot orqali ta’sir o‘tkazishga urinadi. Ogohlik belgilari: «biz» va «ular» ga keskin bo‘linish, nafratga chaqiriq, oiladan va do‘stlardan uzoqlashtirish, sir saqlashga undash. Qonuniy choralar: O‘zbekistonda «Terrorizmga qarshi kurashish to‘g‘risida»gi (2000) va «Ekstremizmga qarshi kurashish to‘g‘risida»gi (2018) qonunlar, shuningdek, jinoyat va ma’muriy javobgarlik mavjud; ekstremistik tashkilotlar faoliyati, ularga a’zolik va ularning materiallarini tarqatish taqiqlangan. Xalqaro darajada 2001-yil 11-sentabr hujumlaridan keyin BMT Xavfsizlik Kengashi terrorizmga qarshi kurashni kuchaytirdi; O‘zbekiston ko‘plab xalqaro shartnomalarga qo‘shilgan. Eng samarali oldini olish – ta’lim, tanqidiy fikrlash, ishonchli kattalar bilan ochiq muloqot va qonunga rioya.
| Tushuncha | Ma’nosi |
|---|---|
| Ekstremizm | Qonun-qoidalarga zid g‘oyalarni zo‘ravonlik yoki dushmanlik bilan targ‘ib qilish va amalga oshirishga urinish |
| Aqidaparastlik | Biror qarashni mutlaqlashtirib, boshqalarning fikrini tan olmaslik |
| Terrorizm | Siyosiy yoki mafkuraviy maqsadlarda tinch aholini qo‘rqitish uchun zo‘ravonlik |
Maktab o‘yinidan keyin ikki sinf o‘quvchilari tortishib qoldi. Bir o‘quvchi «O‘z jamoamizni qo‘llaymiz, raqibni ham hurmat qilamiz» dedi va ular qo‘l berib ko‘rishdi. O‘z fikrida turib, boshqalarning fikrini ham tan olish mumkin.
Hakamlar va sport murabbiylari raqiblar o‘rtasida hurmatli munosabatni saqlaydi, munozara boshlovchilari turli fikrlarga so‘z beradi, vositachilar kelishmovchilikda tomonlarni tinglaydi.
Keyingi gal kelishmovchilikda ikkinchi tomon haqli bo‘lishi mumkin bo‘lgan bitta narsani yozing.
Ogohlik «svetofori»: sinfda yashil (xavfsiz), sariq (ehtiyot bo‘l), qizil (darhol kattalarga ayt) kartochkalarini tayyorlang va berilgan 6 ta vaziyatni to‘g‘ri rangga joylashtiring. Vaziyatlarda zo‘ravonlik tafsilotlari bo‘lmasin.