Dunyoviylik — dahriylik emas
Dunyoviylik (sekulyarizm) – davlat va diniy tashkilotlarning ajratilishi, davlatning hech bir dinga ustunlik bermasligi va barcha fuqarolarning dinidan qat’i nazar qonun oldida tengligi. Ateizm esa (yunoncha «atheos» – xudosiz) xudoga ishonmaslik qarashi, ya’ni shaxsiy e’tiqodlardan biri. Demak, dunyoviy davlat dindor yoki dindor bo‘lmagan fuqarolarning ikkalasiga ham teng munosabatda bo‘ladi va ateizmni ham, biror dinni ham majburiy qilmaydi. «Sekulyarizatsiya» (lotincha «saeculum» – dunyoviy) esa jamiyatda dinning ijtimoiy va siyosiy hayotdagi o‘rni o‘zgarishini ifodalaydigan ilmiy atama. Dunyo mamlakatlarida dunyoviylikning turli shakllari bor: masalan, Fransiyada «laitsizm», AQShda cherkov va davlatning ajratilishi tamoyili, Buyuk Britaniyada esa davlat cherkovi mavjud bo‘lsa-da, e’tiqod erkinligi kafolatlanadi. SSSR davridagi davlat ateizmi esa dunyoviylikdan farqli ravishda dinga qarshi siyosat edi: dindorlar bosimga uchradi; bu O‘zbekiston tarixida ham iz qoldirgan. Hozirgi O‘zbekistonda Konstitutsiya va qonun din va davlat ajratilganini, vijdon erkinligini va tenglikni kafolatlaydi; shu bilan birga davlat diniy qadriyatlarga hurmat bilan qaraydi: Ramazon va Qurbon hayitlari rasmiy dam olish kunlari, O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi va Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi faoliyat ko‘rsatadi. Musulmon olimlarining ko‘pchiligi jamiyat manfaati uchun qabul qilingan va shariatning asosiy tamoyillariga zid bo‘lmagan qonunlarni maqbul deb hisoblaydi; boshqacha fikrdagilar ham bor. Butun kurs xulosasi: dinlarni xolis o‘rganish bag‘rikenglik, o‘zaro hurmat va qonunga rioya qilish uchun asos bo‘ladi.
| Tushuncha | Ma’nosi |
|---|---|
| Dunyoviylik | Davlat va diniy tashkilotlar ajratilgan; davlat hech bir dinga ustunlik bermaydi; hamma qonun oldida teng |
| Ateizm | Xudoga ishonmaslik – shaxsiy e’tiqodlardan biri |
| Sekulyarizatsiya | Jamiyatda dinning ijtimoiy va siyosiy hayotdagi o‘rni o‘zgarishi |
| Davlat ateizmi | Dinga qarshi siyosat (SSSR davri) – dunyoviylikdan farqli |
O‘quvchi imtihonda ikki o‘xshash atamani adashtirib yubordi. Keyin u har bir atama uchun bitta qisqa ta’rif va bitta misol yozilgan juft kartochka tuzdi. Qarama-qarshi atamalarni alohida ajratib o‘rganish xatoni kamaytiradi.
Huquqshunoslar va olimlar atamalarni aniq ajratadi, muharrirlar o‘xshash so‘zlarning farqini tekshiradi, o‘qituvchilar o‘xshash tushunchalarni misollar bilan solishtirib o‘rgatadi.
Ikki o‘xshash so‘zni (masalan, yuza va perimetr) tanlab, har biriga bitta ta’rif va misol yozing.
Yakuniy matritsa: kursdagi 8 ta dinni/yo‘nalishni (animizm va totemizm, yahudiylik, buddaviylik, xristianlik, islom, tasavvuf va boshqalar) qatorlarga, 4 tushunchani (muqaddas matn, asoschi/shaxs, asosiy bayram, O‘zbekistondagi izlar) ustunlarga qo‘yib jadvalni to‘ldiring.