ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Dunyo dinlari tarixi

Dunyoviylik — dahriylik emas

Darslar 23 · 1 ta dars · Z. Islomov, D. Rahimjonov, J. Najmiddinov. Dunyo dinlari tarixi, 10-sinf, 1-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017
23

Dunyoviylik — dahriylik emas

Darslik: 133–138-betlar
MaqsadDunyoviylik, sekulyarizatsiya va ateizm tushunchalarini farqlash, dunyoviy davlatning tamoyillarini O‘zbekiston misolida tushuntirish va butun kursni umumlashtirish.
Yangi so‘zlar
dunyoviylik · secularismsekulyarizatsiya · secularisationateizm · atheismdahriylik · irreligion, atheism (dahriylik)
Tushuntirish

Dunyoviylik (sekulyarizm) – davlat va diniy tashkilotlarning ajratilishi, davlatning hech bir dinga ustunlik bermasligi va barcha fuqarolarning dinidan qat’i nazar qonun oldida tengligi. Ateizm esa (yunoncha «atheos» – xudosiz) xudoga ishonmaslik qarashi, ya’ni shaxsiy e’tiqodlardan biri. Demak, dunyoviy davlat dindor yoki dindor bo‘lmagan fuqarolarning ikkalasiga ham teng munosabatda bo‘ladi va ateizmni ham, biror dinni ham majburiy qilmaydi. «Sekulyarizatsiya» (lotincha «saeculum» – dunyoviy) esa jamiyatda dinning ijtimoiy va siyosiy hayotdagi o‘rni o‘zgarishini ifodalaydigan ilmiy atama. Dunyo mamlakatlarida dunyoviylikning turli shakllari bor: masalan, Fransiyada «laitsizm», AQShda cherkov va davlatning ajratilishi tamoyili, Buyuk Britaniyada esa davlat cherkovi mavjud bo‘lsa-da, e’tiqod erkinligi kafolatlanadi. SSSR davridagi davlat ateizmi esa dunyoviylikdan farqli ravishda dinga qarshi siyosat edi: dindorlar bosimga uchradi; bu O‘zbekiston tarixida ham iz qoldirgan. Hozirgi O‘zbekistonda Konstitutsiya va qonun din va davlat ajratilganini, vijdon erkinligini va tenglikni kafolatlaydi; shu bilan birga davlat diniy qadriyatlarga hurmat bilan qaraydi: Ramazon va Qurbon hayitlari rasmiy dam olish kunlari, O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi va Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi faoliyat ko‘rsatadi. Musulmon olimlarining ko‘pchiligi jamiyat manfaati uchun qabul qilingan va shariatning asosiy tamoyillariga zid bo‘lmagan qonunlarni maqbul deb hisoblaydi; boshqacha fikrdagilar ham bor. Butun kurs xulosasi: dinlarni xolis o‘rganish bag‘rikenglik, o‘zaro hurmat va qonunga rioya qilish uchun asos bo‘ladi.

TushunchaMa’nosi
DunyoviylikDavlat va diniy tashkilotlar ajratilgan; davlat hech bir dinga ustunlik bermaydi; hamma qonun oldida teng
AteizmXudoga ishonmaslik – shaxsiy e’tiqodlardan biri
SekulyarizatsiyaJamiyatda dinning ijtimoiy va siyosiy hayotdagi o‘rni o‘zgarishi
Davlat ateizmiDinga qarshi siyosat (SSSR davri) – dunyoviylikdan farqli
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi imtihonda ikki o‘xshash atamani adashtirib yubordi. Keyin u har bir atama uchun bitta qisqa ta’rif va bitta misol yozilgan juft kartochka tuzdi. Qarama-qarshi atamalarni alohida ajratib o‘rganish xatoni kamaytiradi.

Kim ishlatadi

Huquqshunoslar va olimlar atamalarni aniq ajratadi, muharrirlar o‘xshash so‘zlarning farqini tekshiradi, o‘qituvchilar o‘xshash tushunchalarni misollar bilan solishtirib o‘rgatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki o‘xshash so‘zni (masalan, yuza va perimetr) tanlab, har biriga bitta ta’rif va misol yozing.

Namunalar
Maktabda barcha o‘quvchilar bir xil dunyoviy fanlarni o‘qiydi; dindor yoki dindor bo‘lmagan oiladan chiqqan bola ham kamsitilmaydi. Bu dunyoviylikning amaliy ko‘rinishi.
Davlat bayramlari ro‘yxatida ham dunyoviy bayramlar (masalan, Mustaqillik kuni), ham diniy bayramlar (Ramazon va Qurbon hayiti) bor. Bu davlat diniy qadriyatlarni hurmat qilishi va majburiy qilmasligi misolidir.
Sinfda faoliyat

Yakuniy matritsa: kursdagi 8 ta dinni/yo‘nalishni (animizm va totemizm, yahudiylik, buddaviylik, xristianlik, islom, tasavvuf va boshqalar) qatorlarga, 4 tushunchani (muqaddas matn, asoschi/shaxs, asosiy bayram, O‘zbekistondagi izlar) ustunlarga qo‘yib jadvalni to‘ldiring.

Mashq
1
Dunyoviylik va ateizm farqini ikki jumlada tushuntiring.
2
«Sekulyarizatsiya» so‘zi qaysi so‘zdan olingan va nimani anglatadi?
3
Davlat ateizmi dunyoviy davlatdan nimasi bilan farq qiladi?
4
O‘zbekistonda dunyoviylik va diniy qadriyatlarga hurmat birgalikda qanday ifodalangan? Ikkita misol keltiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliXona burchagi aniq 90°mi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →