Kibermakonda din va axborot iste’moli madaniyati

«Kibermakon» (inglizcha cyberspace) atamasi 1982-yilda yozuvchi Uilyam Gibson tomonidan qo‘llanilgan; hozir u kompyuter tarmoqlari va internet hosil qilgan axborot muhitini bildiradi. Internetda din bilan bog‘liq ma’lumotlar juda ko‘p: muqaddas matnlar tarjimalari, ma’ruzalar, bayram tabriklari, jamoalarning sahifalari; bu ma’lumotlar bilim olish va muloqot uchun foydali. Shu bilan birga noto‘g‘ri yoki yolg‘on ma’lumotlar, shaxsiy qarashlarni «din» nomidan taqdim etish, kamsituvchi nutq, firibgarlik va ekstremistik targ‘ibot ham tarqaladi. Axborot iste’moli madaniyati – ma’lumotni saralash, baholash va mas’uliyat bilan tarqatish ko‘nikmasidir. Amaliy qoidalar: 1) manbani aniqlang (kim yozgan, qachon, qanday vakolati bor); 2) boshqa ishonchli manbalar bilan solishtiring, diniy masalada esa malakali olimlar yoki rasmiy diniy muassasalarga murojaat qiling; 3) hissiyotga ta’sir qiluvchi sarlavhalardan ehtiyot bo‘ling; 4) tekshirilmagan xabarni tarqatmang, «zanjir» xabarlariga javob bermang; 5) shaxsiy ma’lumotlarni notanishlarga bermang; 6) haqorat yoki tahdidni qonunga zid deb biling va kattalarga yoki vakolatli organga xabar bering. Konstitutsiya har kimga axborotni izlash, olish va tarqatish huquqini beradi, lekin qonun bilan belgilangan cheklovlar bilan; masalan, ekstremistik materiallarni tarqatish taqiqlangan. Muqaddas manbalarda ham xabarni tekshirishga undovchi ko‘rsatmalar bor deb ko‘rsatiladi (misol uchun, Qur’onning «Hujurot» surasidagi mashhur oyat). Eslab qoling: nafrat va bo‘hton tarqatish internetda ham jazosiz qolmaydi.