ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Dunyo dinlari tarixi

Xristianlik ta’limoti

Darslar 9 · 1 ta dars · Z. Islomov, D. Rahimjonov, J. Najmiddinov. Dunyo dinlari tarixi, 10-sinf, 1-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017
9

Xristianlik ta’limoti

Darslik: 55–61-betlar
MaqsadXristianlikning muqaddas manbalari, asosiy aqidalari, marosimlari va uch asosiy yo‘nalishi (pravoslavlik, katoliklik, protestantlik)ni tarixiy ketma-ketlikda tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Bibliya · the BibleMuqaddas Uchlik · the Holy TrinityReformatsiya · the Reformationsirli marosim (sakrament) · sacrament (mystery)
Tushuntirish

Xristianlikning muqaddas kitobi – Bibliya («kitoblar»): «Qadimgi Ahd» (yahudiy Tanaxi bilan umumiy asosga ega kitoblar) va «Yangi Ahd» (Injillar, havoriylar faoliyati, maktublar va Vahiy kitobi; jami 27 kitob). 325-yilda Nikeyada o‘tgan ilk Butun Jahon Sobori va keyingi 381-yilgi Konstantinopol Sobori e’tiqod timsolini – xristian aqidalarining qisqa bayonini – shakllantirdi. Unga ko‘ra xristianlar yagona Xudoga uch shaxs – Ota, O‘g‘il va Muqaddas Ruh – sifatida (Muqaddas Uchlik) ishonadilar; Isoni Xudoning O‘g‘li deb biladilar, uning inson qiyofasiga kirganiga (mujassamlashuv), xochda o‘limi va qayta tirilishiga hamda oxirat hayotiga e’tiqod qiladilar. Pravoslav va katolik cherkovlari yetti sirli marosimni tan oladi (jumladan, cho‘qintirish, yevxaristiya – non va vino bilan tamaddi, tavba, nikoh); protestantlarning aksariyati ikkitasini – cho‘qintirish va yevxaristiyani – qabul qiladi. 1054-yilda Rim (katolik) va Konstantinopol (pravoslav) cherkovlari o‘rtasidagi uzoq ixtilof rasmiy bo‘linishga olib keldi; bu bo‘linish diniy, siyosiy va madaniy sabablarga ega bo‘lgan. 1096-yildan boshlangan salib yurishlari G‘arbiy Yevropa va Yaqin Sharq tarixida chuqur iz qoldirdi; tarixchilar ularning diniy, siyosiy va iqtisodiy sabablarini ko‘rsatadilar, ularda ko‘plab begunoh kishilar, jumladan, 1099-yilda Quddusda halok bo‘lgan. 1517-yilda Martin Lyuter indulgensiyalar savdosini tanqid qilib «95 tezis»ni e’lon qildi; Reformatsiya natijasida lyuteranlik, kalvinizm, anglikan cherkovi kabi protestant yo‘nalishlari paydo bo‘ldi. Protestantlar Bibliyaning birinchi darajali ahamiyatini va barcha imonlilarning umumiy ruhoniyligini ta’kidlaydilar; Katolik cherkovi esa Rim Papasi boshchiligidagi markazlashgan tashkilotdir. O‘zbekistonda pravoslav, katolik, arman apostol, lyuteran, baptist, adventist va boshqa xristian tashkilotlari qonunda belgilangan tartibda ro‘yxatdan o‘tgan.

Yo‘nalishSirli marosimlarXususiyati
PravoslavYettiKonstantinopol cherkovi bilan bog‘liq
KatolikYettiRim Papasi boshchiligidagi markazlashgan tashkilot
ProtestantAksariyati ikkita: cho‘qintirish, yevxaristiyaBibliyaning birinchi darajali ahamiyati, umumiy ruhoniylik
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi uzun sanalar ro‘yxatini yodlashda ularni «avval..., keyin..., oxirida...» deb bir hikoyaga bog‘ladi. Sanalar tartibi esda qolib, bir-biriga bog‘landi. Hodisalarni ketma-ketlik bilan eslash yodlashni osonlashtiradi.

Kim ishlatadi

Tarix o‘qituvchilari va muzey yo‘riqchilari voqealar ketma-ketligini hikoya qiladi, aktyorlar matnni tartib bilan yodlaydi, tadqiqotchilar vaqt chizig‘i tuzadi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktab yilingizdagi uchta sanani tanlab, ularni «avval..., keyin..., oxirida...» shaklida bir jumlaga bog‘lang.

Namunalar
1054Pravoslav va katolik bo‘linishi1096Salib yurishlari boshlandi1517Lyuterning 95 tezisi
1054 va 1517 – ikki muhim burilish: birinchisi pravoslav va katolik yo‘nalishlarining ajralishi, ikkinchisi protestantizmning boshlanishi. Ularni xronologik ketma-ketlikda eslab qolish xristianlik yo‘nalishlari tarixini tushunishga yordam beradi.
Yan Gus (1369–1415) cherkovni, jumladan, indulgensiyalar savdosini tanqid qilgani uchun 1415-yilda Konstans soboriga ko‘ra kuydirilgan. Bu Reformatsiyadan oldingi islohot da’vatlariga misol; Lyuterning chiqishi shundan taxminan bir asr keyin sodir bo‘ldi.
Sinfda faoliyat

Uch ustunli jadval tuzing: pravoslavlik, katoliklik, protestantlik. Qatorlar: tashkiloti, tan olingan sirli marosimlar soni, asosan tarqalgan hududlar. Jadvalni sinfda to‘ldiring.

Mashq
1
Bibliyaning ikki qismini ayting.
2
Muqaddas Uchlik tushunchasini bir jumlada tushuntiring (xristianlar e’tiqodiga ko‘ra).
3
1054 va 1517-yilda xristianlikda qanday voqealar sodir bo‘lgan?
4
Nima uchun salib yurishlarini tarixchilar yagona sabab bilan emas, bir necha sabab bilan tushuntiradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliOg‘ir kitoblar tepaga qo‘yilsinmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →