Xristianlik ta’limoti

Xristianlikning muqaddas kitobi – Bibliya («kitoblar»): «Qadimgi Ahd» (yahudiy Tanaxi bilan umumiy asosga ega kitoblar) va «Yangi Ahd» (Injillar, havoriylar faoliyati, maktublar va Vahiy kitobi; jami 27 kitob). 325-yilda Nikeyada o‘tgan ilk Butun Jahon Sobori va keyingi 381-yilgi Konstantinopol Sobori e’tiqod timsolini – xristian aqidalarining qisqa bayonini – shakllantirdi. Unga ko‘ra xristianlar yagona Xudoga uch shaxs – Ota, O‘g‘il va Muqaddas Ruh – sifatida (Muqaddas Uchlik) ishonadilar; Isoni Xudoning O‘g‘li deb biladilar, uning inson qiyofasiga kirganiga (mujassamlashuv), xochda o‘limi va qayta tirilishiga hamda oxirat hayotiga e’tiqod qiladilar. Pravoslav va katolik cherkovlari yetti sirli marosimni tan oladi (jumladan, cho‘qintirish, yevxaristiya – non va vino bilan tamaddi, tavba, nikoh); protestantlarning aksariyati ikkitasini – cho‘qintirish va yevxaristiyani – qabul qiladi. 1054-yilda Rim (katolik) va Konstantinopol (pravoslav) cherkovlari o‘rtasidagi uzoq ixtilof rasmiy bo‘linishga olib keldi; bu bo‘linish diniy, siyosiy va madaniy sabablarga ega bo‘lgan. 1096-yildan boshlangan salib yurishlari G‘arbiy Yevropa va Yaqin Sharq tarixida chuqur iz qoldirdi; tarixchilar ularning diniy, siyosiy va iqtisodiy sabablarini ko‘rsatadilar, ularda ko‘plab begunoh kishilar, jumladan, 1099-yilda Quddusda halok bo‘lgan. 1517-yilda Martin Lyuter indulgensiyalar savdosini tanqid qilib «95 tezis»ni e’lon qildi; Reformatsiya natijasida lyuteranlik, kalvinizm, anglikan cherkovi kabi protestant yo‘nalishlari paydo bo‘ldi. Protestantlar Bibliyaning birinchi darajali ahamiyatini va barcha imonlilarning umumiy ruhoniyligini ta’kidlaydilar; Katolik cherkovi esa Rim Papasi boshchiligidagi markazlashgan tashkilotdir. O‘zbekistonda pravoslav, katolik, arman apostol, lyuteran, baptist, adventist va boshqa xristian tashkilotlari qonunda belgilangan tartibda ro‘yxatdan o‘tgan.