32
Chiston haqida
Darslik: 229-bet
MaqsadChiston janrining belgilarini va turlarini bilish.
Yangi so‘zlar
topishmoq · riddlelug‘z · lughz, riddle in Persian poetrymajoziy chiston · figurative chistonoddiy chiston · simple chiston
Tushuntirish
Chiston – mumtoz adabiyotdagi she’riy topishmoq. Bu so‘z forscha «chist» (nima) va «on» (u) so‘zlaridan tuzilib, «u nima?» ma’nosini beradi. Chiston uzun ham bo‘lishi mumkin, ammo odatda bir yoki ikki baytdan oshmaydi. Turkiy tilda bu janrni birinchi bo‘lib Alisher Navoiy qo‘llagan; fors-tojik she’riyatida esa u ancha oldin paydo bo‘lgan va lug‘z nomi bilan yuritilgan. Chistonlar ikki turli: majoziy («Anor») va oddiy («Yong‘oq», «Kun va tun»); birinchisida ijtimoiy hayotga ham ishora bo‘lishi mumkin.
Namunalar
Misol: «Eshigi yo‘q, ichi to‘la» deya boshlansa – javobni belgilar orqali topasiz: bu chiston o‘yini.
Misol: «Anor» majoziy chiston, chunki gumbaz va qizlar obrazi ortida boshqa ma’no ham bo‘lishi mumkin.
Sinfda faoliyat
Xalq topishmog‘i bilan chistonni solishtiring: ikki o‘xshashlik va bitta farq ayting.
Mashq
1
«Chiston» so‘zining ma’nosi nima?
«U nima?» – forscha «chist» va «on»dan.
2
Turkiy tilda ilk chistonlarni kim yaratgan?
Alisher Navoiy.
3
Fors-tojik adabiyotida chiston qanday atalgan?
Lug‘z.
4
Majoziy chiston oddiydan nimasi bilan farq qiladi?
Majoziy chistonda obraz ortida ijtimoiy yoki boshqa ma’no ham yashiringan bo‘lishi mumkin.