ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Yer sayyorasi va taqvimiy yil

Darslar 18–19 · 2 ta dars · Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
19

Astronomik va taqvimiy yil

Darslik: 1-qism, 82–85-betlar
MaqsadYerning Quyosh atrofida aylanishi va o‘qining egikligi tufayli fasllar almashishini, taqvim, oylar, kabisa yilini bilish.
Yangi so‘zlar
taqvim · calendarkabisa yili · leap yearfasl · season
Tushuntirish

Yer Quyosh atrofida orbita bo‘ylab aylanadi, uning o‘qi esa biroz egik. Shu sababli yil davomida Quyosh nuri Shimoliy yarimsharga turlicha tushadi. Yozda nur Shimoliy yarimsharga to‘g‘ri tushadi: havo isiydi, kunlar uzun, tunlar qisqa bo‘ladi. Qishda nur qiya tushadi: sovuq, kunlar qisqa. Bahor va kuz — oraliq fasllar. Taxminan 21-martda va 23-sentabrda kun bilan tun teng bo‘ladi (tengkunlik). Yer Quyosh atrofini 365 kun va taxminan 6 soatda aylanadi. Shuning uchun har to‘rt yilda fevralga bir kun qo‘shiladi: bu kabisa yili, unda 366 kun bor va fevral 29 kun. Kabisa yili odatda 4 ga qoldiqsiz bo‘linadi (2024, 2028). Oddiy yilda 12 oy va 365 kun bor.

FaslQuyosh nuriKunlar
yozto‘g‘ri tushadiuzun
qishqiya tushadiqisqa
Nφ06121824kunduzgi vaqt (soat)

21-iyun · Quyosh tepada: kenglik 23,4°

Tush paytida Quyosh balandligi = 90° − |φ − 23,4°| = 73,4°

Kun uzunligi: 14 soat 51 daq

🍂 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Dehqon taqvimga qarab, qachon ekish va qachon hosil yig‘ishni biladi. Fasllar har yil bir tartibda takrorlanadi.

Kim ishlatadi

Dehqonlar, o‘qituvchilar

Bugun sinab ko‘ring

Bugungi sanani va haftaning kunini ayting, ertaga qaysi kun ekanini ham.

Namunalar
2024 ni 4 ga bo‘lsak, qoldiq chiqmaydi (2024 : 4 = 506), demak, 2024-yil kabisa yili.
010203040312931303130313130313031YanFevMarAprMayIynIylAvgSenOktNoyDekkunlar (kabisa yili)
Oylar: 31 kunlilar — yanvar, mart, may, iyul, avgust, oktabr, dekabr; fevral 28 yoki 29 kun.
Sinfda faoliyat

Fonar va globus bilan tajriba: xonani qorong‘i qilib, fonarni «Quyosh» sifatida qo‘ying. Globusni biroz egik tutib, fonar atrofida aylantiring va qachon Shimoliy yarimshar yorqin yoritilishini kuzating. Keyin oila a’zolarining tug‘ilgan kunlari bilan yillik taqvim tuzing.

Mashq
1
Fasllar nima uchun almashadi?
2
Kabisa yilida nechta kun bor? Fevralda-chi?
3
2028-yil kabisa yilimi?
4
Yozda kunlar nega uzun bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHovlidagi quyosh soatiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →