☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Baliqlar, suvda va quruqlikda yashovchilar, sudralib yuruvchilar

Darslar 5–6 · 2 ta dars · Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
6

Ham quruqlikda, ham suvda yashovchilar hamda sudralib yuruvchilar

Darslik: 1-qism, 26–29-betlar
MaqsadSuvda ham quruqlikda ham yashovchilar (amfibiyalar) va sudralib yuruvchilar (reptiliyalar) belgilarini, qurbaqaning rivojlanishini bilish hamda ularni farqlash.
Yangi so‘zlar
itbaliq · tadpoleamfibiya · amphibiansudralib yuruvchi · reptile
Tushuntirish

Amfibiyalar (baqa, qurbaqa) hayotining bir qismini suvda, bir qismini quruqlikda o‘tkazadi. Qurbaqa suvga tuxum qo‘yadi, tuxumdan itbaliq chiqadi. Itbaliq jabra bilan nafas oladi va suvda yashaydi, katta qurbaqa esa o‘pka va nam teri orqali nafas oladi. Qurbaqa uzun, yopishqoq tili bilan hasharotlarni tutadi. Sudralib yuruvchilar (kaltakesak, ilon, toshbaqa, timsoh) quruq tangachali yoki kosali teri bilan qoplangan, quruqlikda tuxum qo‘yadi. Ikkala guruh ham sovuq qonli, shuning uchun quyoshda isinishni yoqtiradi. Ilon tili bilan hidni sezadi.

Namunalar
Qurbaqaning rivojlanishi: tuxum → itbaliq → katta qurbaqa.
Toshbaqa va timsoh — reptiliya, chunki terisi quruq, kosa yoki tangachali; qurbaqa esa nam terili amfibiya.
Sinfda faoliyat

«Qaysi guruh?»: o‘qituvchi hayvon nomini aytadi (ilon, baqa, kaltakesak, qurbaqa, toshbaqa). Bolalar o‘ng qo‘lini ko‘tarsa — amfibiya, chap qo‘lini ko‘tarsa — reptiliya. Keyin qurbaqa rivojlanishining 3 bosqichini chizing.

Mashq
1
Itbaliq qanday nafas oladi? Katta qurbaqa-chi?
2
Qaysilari amfibiya: qurbaqa, ilon, baqa, kaltakesak?
3
Reptiliyalar nima uchun quyoshda isinadi?
4
Ilon hidni nima bilan sezadi?