38
O‘q
Darslik: 3-qism, 14–16-betlar
MaqsadShe’rdagi majoziy ma’noni tushunish; o‘ylamay qilingan ishning oqibatini baholash.
Yangi so‘zlar
majoziy · figurativeoqibat · consequenceehtiyot · care, cautionafsus · regret
Tushuntirish
She’rda narsa ba’zan o‘z ma’nosidan tashqari boshqa fikrni ham bildiradi. Bu majoziy ma’no. Darslikda Hamza Imonberdiyevning «O‘q» she’ri bor: unda kamondan otilgan o‘q yo‘lidagi jonzotlarga zarar yetkazmaslik uchun nishondan voz kechadi, oxirida esa uni otgan yovuz odamning o‘ziga qaytadi. Hamza Imonberdiyev bolalar uchun ko‘plab she’r va kitob yozgan shoir. Biz she’rni qayta aytmaymiz, o‘z matnimizni o‘qiymiz. Har ishdan oldin «Bu kimga zarar qiladi?» deb o‘ylaymiz.
Namunalar
«Tosh». Jahongir hovlida bir tosh topdi va uni ko‘zlangan nishonga qarab irg‘itdi. Tosh nishonga tegmay, qo‘shni deraza oynasini chil-chil sindirdi. Jahongir qo‘rqib, bir burchakda yashirinib turdi. Lekin ko‘nglida «Bu to‘g‘ri emas» degan ovoz eshitildi. U qo‘shni oldiga borib, uzr so‘radi va oynani o‘z jamg‘armasi bilan almashtirishga so‘z berdi. Shu kundan e’tiboran u biror ishni o‘ylamay qilmaydigan bo‘ldi.
Majoziy ma’no: o‘q, tosh — o‘ylamasdan qilingan harakat belgisi.
Sinfda faoliyat
«O‘ylab ko‘r»: o‘qituvchi vaziyat aytadi (to‘pni ko‘chaga tepish), bolalar oqibatlarni va to‘g‘ri yo‘lni topadi.
Mashq
1
Jahongir toshni nimaga qarata irg‘itdi?
Nishonga
2
Tosh nimani sindirdi?
Qo‘shni deraza oynasini
3
Jahongir avval nima qildi?
Qo‘rqib, yashirinib turdi.
4
Keyin u qanday to‘g‘ri yo‘l tutdi?
Uzr so‘rab, oynani almashtirishga so‘z berdi.
5
Majoziy ma’no nima?
Narsaning o‘z ma’nosidan tashqari bildirgan fikri