☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Uydagi yordamchilar va tejamkorlik

Darslar 15–17 · 3 ta dars · O.E. Tigay, Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 2-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, 2023; O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 2-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, 2023
16

Tejamkorlik tabiatga yordamdir

Darslik: 1-qism, 54–57-betlar
MaqsadElektr va suvni tejash qoidalarini bilish va nima uchun tejash kerakligini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
tejamkorlik · thrift, savingelektr stansiya · power stationo‘chirmoq · to switch offtomchi · drop
Tushuntirish

Elektr o‘z-o‘zidan paydo bo‘lmaydi: uni elektr stansiyalarida ishlab chiqaradi, buning uchun ko‘mir, gaz yoki neft yoqiladi, bu esa havoni ifloslaydi. Elektr uchun ota-onamiz pul to‘laydi. Tejash qoidalari: xonadan chiqayotib chiroqni o‘chiramiz, keraksiz asbobni o‘chiramiz. Chuchuk suv Yerda unchalik ko‘p emas, shuning uchun suvni ham tejaymiz: kerak bo‘lmasa jo‘mrakni yopamiz, suv tomib turmasin.

Namunalar
Tish yuvayotganda jo‘mrakni yopsak, bir necha litr suv tejaladi.
Elektr bo‘lmasa — dazmol ishlamaydi — kiyim g‘ijim bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

Tajriba «Tomayotgan jo‘mrak»: tomchilab turgan jo‘mrak (yoki idishni pastiga teshib) tagiga stakan qo‘yamiz va 10 daqiqada qancha suv yig‘ilganini o‘lchaymiz. Bir kunda qancha ketishini taxmin qilamiz. Keyin «Mening tejash qoidam» deb o‘z qoidamizni o‘ylab topamiz va uyda bir hafta bajaramiz. Xavfsizlik: elektr rozetka yonida suv bilan ishlamaymiz.

Mashq
1
Elektr qayerda ishlab chiqariladi?
2
Elektrni tejash uchun xonadan chiqayotganda nima qilamiz?
3
Suvni tejashning 2 ta yo‘lini ayting.