☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Olov va suv

Darslar 42–43 · 2 ta dars · O.E. Tigay, Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 2-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, 2023; O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 2-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, 2023
42

Olov va uning xossalari

Darslik: 2-qism, 52–54-betlar
MaqsadOlovning foydasi va xavfini, yonish uchun nimalar kerakligini (yoqilg‘i, kislorod, issiqlik) bilish va olov xavfsizligi qoidalariga rioya qilish.
Yangi so‘zlar
olov · fireyonish · burningyoqilg‘i · fuelyong‘in · (destructive) fire
Tushuntirish

Qadimda olov odamlar uchun sirli va qo‘rqinchli bo‘lgan. Keyin ular ikki jismni ishqalab olov yoqishni o‘rganib, undan isinish, ovqat pishirish va yorug‘lik uchun foydalangan. Olov yonishi uchun uchta narsa kerak: yoqilg‘i (o‘tin, ko‘mir, gaz), kislorod (havodan) va issiqlik (uchqun, gugurt). Shulardan biri yo‘q bo‘lsa, olov o‘chadi. Yonganda issiqlik va gazlar ajraladi. Yong‘in — inson nazoratidan chiqqan olov, u odamlarga, uylarga, o‘rmonlarga katta zarar yetkazadi.

Namunalar
Qopqoq bilan yopilgan sham o‘chadi: kislorod yetmaydi.
Olovga suv sepsak, issiqlik pasayadi va u o‘chadi.
Sinfda faoliyat

Faqat o‘qituvchi (kattalar) o‘tkazadigan namoyish «Sham va stakan»: stolda yonayotgan sham, bolalar kamida 1 metr uzoqda turadi. Kattalar shamni shaffof shisha bankaga yopadi. Bolalar kuzatadi: sham bir necha soniyada o‘chadi. Nima uchun? Xulosa: olov yonishi uchun kislorod kerak. Xavfsizlik: bolalar olovga tegmaydi, yonida suv idishi bo‘ladi, uzun soch bog‘lanadi; gugurt va sham bilan o‘ynash qat’iyan mumkin emas.

Mashq
1
Olov yonishi uchun nimalar kerak?
2
Olovdan odamlar nimalar uchun foydalanadi?
3
Yong‘in xavfsizligining 2 ta qoidasini ayting.