18
Jonli va jonsiz tabiat
Darslik: 1-qism, 62–64-betlar
MaqsadTabiat nima ekanini va jonli hamda jonsiz tabiatni belgilariga qarab ajratishni bilish.
Yangi so‘zlar
tabiat · naturejonli · livingjonsiz · non-livingnafas olmoq · to breathe
Tushuntirish
Inson qo‘li bilan yaratilmagan hamma narsa tabiatdir: yer, osmon, Quyosh, havo, suv, tog‘lar, o‘simliklar, hayvonlar va insonning o‘zi. Tabiat jonli va jonsiz bo‘ladi. Jonli tabiat tug‘iladi, o‘sadi, nafas oladi, oziqlanadi, ko‘payadi va oxiri o‘ladi. Bunga inson, o‘simlik, hayvon kiradi. Jonsiz tabiatga tosh, tuproq, suv, bulut, Quyosh kiradi: ular o‘smaydi, oziqlanmaydi, nafas olmaydi.
Namunalar
Daryoda baliq suzadi: baliq — jonli, daryo suvi — jonsiz tabiat.
Mashina harakatlanadi, lekin u tabiat emas, chunki uni inson yasagan.
Sinfda faoliyat
Tajriba «Urug‘ uyg‘onadi»: nam paxta ustiga 3 ta loviya urug‘ini qo‘yib, shaffof idishga solamiz va issiq joyga qo‘yamiz. Paxtani nam saqlaymiz. Har kuni kuzatib, rasmini chizamiz: urug‘ o‘sadimi? Xuddi shunday toshni ham yoniga qo‘yamiz — u o‘sadimi? Keyin «Jonlimi yoki jonsizmi?» kartochka o‘yinini o‘ynaymiz.
Mashq
1
Jonli tabiatning 3 ta belgisini ayting.
Masalan: o‘sadi, nafas oladi, oziqlanadi
2
Qaysilari jonsiz tabiat: tosh, ari, bulut, daraxt?
tosh va bulut
3
Nima uchun mashina tabiatga kirmaydi?
uni inson yasagan