☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Rang-barang olam va tovushlar

Darslar 54–55 · 2 ta dars · O.E. Tigay, Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 2-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, 2023; O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 2-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, 2023
54

Rang-barang olam

Darslik: 2-qism, 91–94-betlar
MaqsadOq nur yetti rangdan iboratligini, kamalak ranglari tartibini bilish va jismlar nima uchun rangli ko‘rinishini sodda tushuntirish.
Yangi so‘zlar
kamalak · rainbowspektr · spectrumprizma · prismrang · colour
Tushuntirish

1666-yilda olim Isaak Nyuton quyosh nurini prizma deb ataladigan uchburchak shisha orqali o‘tkazdi. Oq nur yetti rangga ajraldi. Bu yetti rang spektr, ya’ni kamalak ranglari deyiladi. Ularning tartibi o‘zgarmaydi: qizil, zarg‘aldoq, sariq, yashil, havorang, ko‘k, binafsha. Jism o‘ziga tushgan nurning bir qismini yutadi, bir qismini qaytaradi. Biz qaytgan rangni ko‘ramiz: qizil gul qizil nurni qaytaradi, boshqalarni yutadi. Qora sirt nurni deyarli to‘liq yutadi, oq sirt hammasini qaytaradi.

Namunalar
Yomg‘irdan keyin quyosh chiqsa, osmonda kamalak paydo bo‘lishi mumkin.
Yashil barg yashil nurni qaytaradi, sariq qovun sariq nurni qaytaradi.
Sinfda faoliyat

Tajribalar: 1) «Nyuton diski»: karton doirani 7 ta sektorga bo‘lib kamalak ranglariga bo‘yang, markazidan qalam o‘tkazib, tez aylantiring: ranglar qo‘shilib, oqish-kulrang ko‘rinadi. 2) «O‘z kamalagim»: quyoshli kuni orqangizni quyoshga qilib, purkagich (sprey) bilan mayda suv sepsangiz, kamalak ko‘rinadi. Kamalak ranglarini tartib bilan eslang: Qizil, Zarg‘aldoq, Sariq, Yashil, Havorang, Ko‘k, Binafsha. Xavfsizlik: Quyoshga qaramang.

Mashq
1
Kamalakning yetti rangini tartib bilan ayting.
2
Oq nur nimadan iborat?
3
Nima uchun qizil gul bizga qizil ko‘rinadi?