☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Tabiiy suv manbalari va takrorlash

Darslar 44–45 · 2 ta dars · O.E. Tigay, Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 2-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, 2023; O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 2-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, 2023
44

Yerdagi tabiiy suv manbalari

Darslik: 2-qism, 59–61-betlar
MaqsadTabiiy suv manbalarini (daryo, ko‘l, dengiz, okean, yomg‘ir va qor, yerosti suvi, buloq) bilish; chuchuk va sho‘r suvni ajratish; suvni asrash qoidalarini aytish.
Yangi so‘zlar
daryo · riverko‘l · lakebuloq · springquduq · well
Tushuntirish

Yerda suv ko‘p joyda bor. Daryo o‘zanda oqadi, ko‘l esa chuqurlikda to‘plangan suv. Dengiz va okeanlar ulkan, ularning suvi sho‘r, uni ichib bo‘lmaydi. Yomg‘ir va qor ham suv manbayi: ular daryo va ko‘llarni to‘ldiradi. Yomg‘ir va qor suvi yerga singib, yer ostida to‘planadi — bu yerosti suvi. U yer yuziga chiqqan joy buloq deyiladi. Odamlar yerosti suvini quduq qazib oladi. Suvni toza saqlash kerak: suvga axlat tashlamaymiz, suv havzalari yonida mashina yuvmaymiz, ishlatilgan suvni tozalaymiz.

Namunalar
Amudaryo va Sirdaryo — O‘zbekistonning katta daryolari.
Buloq suvi odatda toza va mazali bo‘ladi, lekin yerdan chiqqan har qanday suvni ichish mumkin emas.
Sinfda faoliyat

Model «Suv tozalash»: kesilgan plastik butilka bo‘yniga paxta, ustiga qum, so‘ng mayda tosh soling. Pastiga stakan qo‘ying. Loyqa suvni (suv + tuproq) ehtiyotkorlik bilan quying. Suv filtrdan o‘tgach tiniqroq bo‘ladi, lekin hali ichib bo‘lmaydi: tozalash inshootlarida mikroblar ham yo‘qotiladi. Xavfsizlik: butilkani kattalar kesadi; filtrlangan suvni hech qachon ichmang.

Mashq
1
Qaysi suv sho‘r: daryo suvi yoki dengiz suvi?
2
Buloq nima?
3
Suvni asrash uchun 2 ta qoida ayting.