☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Zilzila paytida va takrorlash

Darslar 38–39 · 2 ta dars · O.E. Tigay, Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 2-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, 2023; O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 2-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, 2023
38

Zilzila paytida

Darslik: 2-qism, 40–43-betlar
MaqsadZilzila nima uchun bo‘lishini sodda bilish va zilzila paytida xotirjam, to‘g‘ri harakat qilishni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
plita · platezilzila markazi · epicentreseysmolog · seismologistxotirjam · calm
Tushuntirish

Yer qobig‘i katta plitalardan iborat. Plitalar sekin harakatlanadi: bir-biriga yaqinlashadi yoki uzoqlashadi. Shu paytda yer silkinadi — zilzila bo‘ladi. Zilzila eng kuchli bo‘lgan nuqta zilzila markazi deyiladi. Zilzilani va uning sabablarini o‘rganuvchi olim — seysmolog. Zilzila kuchi balllarda o‘lchanadi: ball qancha katta bo‘lsa, zilzila shuncha kuchli. 1966-yilda Toshkentda kuchli zilzila bo‘lgan, shahar keyin qayta qurilgan. Zilzila paytida xotirjam bo‘ling: vahima qilmang.

Namunalar
Uyda yoki maktabda bo‘lsak: stol tagiga kiramiz, boshimiz va bo‘ynimizni qo‘l bilan himoya qilamiz, oynadan uzoqroq turamiz.
Ko‘chada: ochiq joyga chiqamiz, bino, daraxt va elektr simlaridan uzoq turamiz.
Sinfda faoliyat

Mashq «Cho‘k – yashiril – ushla»: o‘qituvchi «Zilzila!» deydi. Bolalar shoshilmasdan, xotirjam stol tagiga kirib, stol oyog‘ini bir qo‘lda ushlaydi, ikkinchi qo‘li bilan bosh va bo‘ynini yopadi, 30 soniya kutadi. Keyin kattalar buyrug‘i bilan tartibli chiqamiz (liftdan foydalanmaymiz, zinada yugurmaymiz). Model: ikkita karton bo‘lagini mato ostiga qo‘yib, bir-biriga surasiz — mato qanday burishadi? Xavfsizlik: mashqni faqat o‘qituvchi rahbarligida o‘tkazing.

Mashq
1
Zilzila nima sababdan bo‘ladi?
2
Uyda zilzila paytida qayerda berkinamiz?
3
Zilzila paytida liftga kirsa bo‘ladimi?