☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Energiya va elektr

Darslar 46–47 · 2 ta dars · O.E. Tigay, Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 2-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, 2023; O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 2-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, 2023
46

Energiya qayerga yashiringan?

Darslik: 2-qism, 64–65-betlar
MaqsadEnergiya nima ekanini (ish bajarish imkoni), uning manbalarini va saqlanishi mumkinligini bilish.
Yangi so‘zlar
energiya · energymanba · sourcezaxira · reserve, storeprujina · spring
Tushuntirish

Energiya — ish bajarish imkonini beradigan narsa: yuk ko‘tarish, narsani surish, to‘pni uloqtirish, uyni isitish. Energiya odamda ham, hayvonda ham, shamolda, oqayotgan suvda, Quyoshda bor. Inson energiyani ovqatdan oladi: ovqat yesak, kuch-quvvat paydo bo‘ladi, ovqat yemasak, toliqamiz. Odamlar birinchi bo‘lib shamol, oqar suv va o‘z kuchidan foydalangan. Energiyani zaxirada saqlash mumkin: tarang tortilgan kamon, siqilgan prujina, baland javondagi narsa, taxlab qo‘yilgan o‘tin energiya saqlaydi.

Namunalar
Shamol shamol tegirmonining parraklarini aylantiradi, suv oqimi esa suv tegirmonining g‘ildiragini.
Tarang tortilgan rezina qo‘yib yuborilsa, tezda to‘g‘rilanadi — saqlangan energiya harakatga aylanadi.
Sinfda faoliyat

Tajriba «Yashirin energiya»: rezinkani ikki barmog‘ingizga ilib tortib, kichik qog‘oz sharchani yerga qarab otib ko‘ring (hech kimning yuziga qaratmang!). Tortilgan rezinkada energiya bor edi. Prujinali o‘yinchoqni bosib, qo‘yib yuborib ham kuzating. Savol: energiya zaxirasi qayerda bo‘lgan? Xavfsizlik: rezinka va to‘pni hech kimga qaratmang, ko‘z uchun ehtiyot bo‘ling.

Mashq
1
Energiya nima uchun kerak?
2
Inson energiyani qayerdan oladi?
3
Energiya saqlanadigan 2 ta narsani ayting.