☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Yil fasllari va dunyo tomonlari

Darslar 34–35 · 2 ta dars · O.E. Tigay, Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 2-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, 2023; O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 2-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, 2023
34

Yil fasllarining almashishi

Darslik: 2-qism, 26–29-betlar
MaqsadYil fasllari nega almashishini sodda tushuntirish; har bir faslning belgilarini aytish.
Yangi so‘zlar
fasl · seasonqish · winterbahor · springkuz · autumn
Tushuntirish

Yilda to‘rt fasl bor: qish, bahor, yoz va kuz. Har bir fasl uch oy davom etadi, yil esa 12 oy. Fasllar Yer Quyosh atrofida aylangani va Yer o‘qi biroz egik turgani uchun almashadi. Yerning qaysi qismi Quyoshga qarab egilgan bo‘lsa, u yerda yoz bo‘ladi, quyoshdan uzoqlashib egilsa — qish. Qishda kunlar qisqa, sovuq, o‘simliklar o‘smaydi. Bahorda kunlar uzayadi, o‘t unadi, daraxtlar kurtak yozadi. Yozda issiq, meva va sabzavotlar pishadi. Kuzda kunlar qisqarib, barglar sarg‘ayib to‘kiladi.

Namunalar
Bahorda qaldirg‘ochlar qaytib keladi, kuzda qushlar issiq o‘lkalarga uchib ketadi.
Yozda quyosh baland ko‘tariladi, kun uzun, tun qisqa bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Fasllar g‘ildiragi»: doira qog‘ozni 4 qismga bo‘lamiz: har biriga bitta fasl rasmini (barg, qor, gul, meva) chizamiz va uchta belgisini yozamiz. Keyin o‘qituvchi belgini aytadi («Daryo muzlaydi», «Mevalar pishadi»), bolalar mos faslni ko‘rsatadi. Modelni chiroq va globus bilan ham ko‘rish mumkin: Yer o‘qi bir tomonga egik, Quyosh nuri Yerning har qismiga turlicha tushadi. Xavfsizlik: chiroqqa to‘g‘ri qaramang.

Mashq
1
Yil fasllarini tartib bilan sanang (qishdan boshlab).
2
Yilda necha oy va har faslda necha oy bor?
3
Kuzgi 2 ta hodisani ayting.