☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Issiqlik, harorat va takrorlash: «Energiya»

Darslar 50–51 · 2 ta dars · O.E. Tigay, Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 2-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, 2023; O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 2-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, 2023
50

Issiqlik ham energiyadir

Darslik: 2-qism, 78–81-betlar
MaqsadIssiqlik energiyaning bir turi ekanini, issiqlik manbalarini, haroratni va termometrdan foydalanishni bilish.
Yangi so‘zlar
issiqlik · heatharorat · temperaturetermometr · thermometerdaraja · degree
Tushuntirish

Issiqlik — energiyaning bir turi. Issiqlik va yorug‘likning eng katta tabiiy manbayi — Quyosh. Sun’iy manbalar: olov, plita, isitgich, elektr choynak. Issiqlik issiq jismdan sovuqroq jismga o‘tadi. Kaftlarni bir-biriga ishqalasak, ular isiydi: harakat energiyasi issiqlikka aylanadi. Kiyim bizni isitmaydi: tanamiz o‘zi isiydi, kiyim issiqni yo‘qotmaslikka yordam beradi. Jism qanchalik issiq yoki sovuqligini harorat ko‘rsatadi. Uni termometr bilan Selsiy darajalarida (°C) o‘lchaymiz. Suv 0 °C da muzlaydi, 100 °C da qaynaydi, sog‘lom odam tanasining harorati taxminan 36,6 °C.

Namunalar
Sovuq qo‘lni iliq stakanga tutsak, issiqlik stakandan qo‘lga o‘tadi.
Termometr 38,5 °C ko‘rsatsa, bola isitmalab turibdi — shifokorga ko‘rsatish kerak.
Sinfda faoliyat

Tajriba: 1) Kaftlaringizni 10 soniya bir-biriga qattiq ishqalang va isishini sezing. 2) Havo termometri bilan xona, tashqari va sovuq suv haroratini o‘lchang, daftarga yozing. Qaysi biri eng sovuq? Xavfsizlik: faqat spirtli yoki elektron termometr ishlating (simobli emas); qaynoq suv bilan ishlamang, tajribani iliq va sovuq suv bilan o‘tkazing.

Mashq
1
Issiqlikning eng katta tabiiy manbayi nima?
2
Haroratni nima bilan o‘lchaymiz va u nimada o‘lchanadi?
3
Suv necha darajada muzlaydi?