☰ Reja · O‘zbekiston tarixi

Jadidchilik, birinchi jahon urushi va madaniy hayot

16-hafta · blok 1.4 · 3 dars
3

Birinchi jahon urushi va 1916-yil qo‘zg‘oloni; madaniyat

maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 9-sinf, IX bo‘lim
Maqsad: 1916-yil voqealari va mustamlaka davri madaniyatidagi o‘zgarishlarni bilish.
Qoida va g‘oya

Birinchi jahon urushi 1914-yilda boshlandi va 1918-yilgacha davom etdi. Urush yillarida Turkistonda soliqlar oshdi, mahsulot narxlari ko‘tarildi. 1916-yil yozida podsho farmoniga ko‘ra, mahalliy erkak aholini (19–43 yosh) front orti ishlariga — mardikorlikka olish e’lon qilindi. Bu keng xalq qo‘zg‘olonlariga sabab bo‘ldi: Jizzax, Xo‘jand, Samarqand viloyati, Yettisuv, Qozog‘iston va Qirg‘iziston hududlarida. Qo‘zg‘olon qurol kuchi bilan bostirildi. Shu davrda rus-tuzem maktablari (1884-yildan) ochildi, Toshkentda kutubxona va muzey tashkil qilindi. Zavqiy, Muqimiy, Furqat she’riyati xalq hayotini aks ettirdi.

Namunaviy masalalar
Birinchi jahon urushi qaysi yillarda bo‘lgan?
Yechim: 1914–1918.
Javob: 1914–1918
Mardikorlik nima?
Yechim: Front orti ishlariga majburan jalb qilish.
Javob: Front orti ishlariga majburiy olinish
Qo‘zg‘olon ko‘tarilgan joylardan ikkitasini ayting.
Yechim: Jizzax va Xo‘jand.
Javob: Jizzax va Xo‘jand
Tipik xatolar
  • 1916-yilni 1917-yil bilan aralashtirish: 1916 — qo‘zg‘olon, 1917 — inqiloblar.
  • Qo‘zg‘olonni faqat Farg‘ona vodiysida bo‘lgan deb o‘ylash: u keng hududlarni qamrab olgan.
Mashq
1
Urush qachon boshlangan?
2
Qo‘zg‘olon qanday yakunlandi?
3
Farmon qaysi yoshdagi erkaklarga tegishli bo‘lgan?
4
Furqat qaysi asrda yashagan shoir?